Zorgen om gevaarlijke bacterie die sterk oprukt bij kinderen

Vier kinderen overleden sinds 2025

Sinds 2025 zijn al vier kinderen overleden aan een invasieve pneumokokkeninfectie. Bij zo'n infectie blijft de bacterie niet beperkt tot bijvoorbeeld de luchtwegen, maar dringt ze door tot plaatsen in het lichaam waar ze normaal niet voorkomt, zoals het bloed of het hersenvocht. Dat kan leiden tot onder meer bloedvergiftiging of hersenvliesontsteking.

De algemene stijging van invasieve pneumokokkeninfecties was al eerder zichtbaar. In 2024 werden in België 2.120 bevestigde gevallen geregistreerd door het Nationaal Referentiecentrum. Dat was een record. In Vlaanderen lag het aantal infecties toen ongeveer 25 procent hoger dan in 2023. Ook begin 2025 bleef de circulatie hoog.

Jonge kinderen behoren tot de groepen die extra kwetsbaar zijn voor ernstige ziekte. Ook mensen vanaf 65 jaar en personen met een verzwakt immuunsysteem lopen meer risico.

Probleem zit deels bij de verschillende types pneumokokken

Er bestaat niet één pneumokok. Van de bacterie Streptococcus pneumoniae bestaan meer dan honderd serotypes. Vaccins beschermen tegen een selectie daarvan. Net daar zit momenteel een belangrijk aandachtspunt.

Vlaanderen gebruikt voor de gratis basisvaccinatie van baby's nog het 13-valente vaccin PCV13, beter bekend onder de merknaam Prevenar 13. Kinderen krijgen daarvan normaal drie dosissen: op 8 weken, 16 weken en 12 maanden.

Onderzoek van het Nationaal Referentiecentrum liet echter zien dat een groot deel van de pneumokokkentypes die invasieve infecties bij kinderen veroorzaken niet in PCV13 zit. Bij kinderen jonger dan twee jaar werd in gegevens uit 2023 slechts 14 procent van de aangetroffen stammen gedekt door PCV13. Bij kinderen jonger dan zestien jaar ging het om 19 procent. De cijfers uit 2024 lagen in dezelfde lijn.

PCV20 beschermt tegen aanzienlijk meer types

Er bestaat intussen een breder vaccin: PCV20. Dat bevat twintig pneumokokkentypes in plaats van dertien.

Het verschil in potentiële dekking is aanzienlijk. Van de stammen die in 2023 bij kinderen met een invasieve infectie werden gevonden, zat 59 procent in PCV20. Dat percentage gold zowel voor kinderen jonger dan twee jaar als voor de groep jonger dan zestien jaar.

Dat betekent niet dat PCV20 iedere pneumokokkeninfectie kan voorkomen. Ook dit vaccin bevat niet alle bestaande serotypes. Daarnaast merkt het Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische Informatie (BCFI) op dat er geen rechtstreeks vergelijkende klinische studies beschikbaar zijn die PCV13 en PCV20 tegenover elkaar zetten op het vlak van daadwerkelijke bescherming tegen ziekte.

Hoge Gezondheidsraad adviseert PCV20 sinds april 2025

De Hoge Gezondheidsraad paste op 24 april 2025 zijn advies voor kinderen aan. De raad beveelt PCV20 aan voor de routinematige vaccinatie van kinderen en verkiest daarbij een schema van vier dosissen, een zogenoemd 3+1-schema. De aanbeveling kwam er onder meer door de toenemende circulatie van pneumokokkentypes die niet door oudere vaccins worden gedekt.

Ook in het vernieuwde Belgische basisvaccinatieschema dat in april 2026 werd gepubliceerd, wordt PCV20 opgenomen als aanbevolen pneumokokkenvaccin voor kinderen. Dat wetenschappelijke schema bepaalt echter niet automatisch welk vaccin de gemeenschappen gratis aankopen en aanbieden.

Vlaanderen houdt voorlopig vast aan gratis PCV13

In Vlaanderen is die overstap voorlopig niet gemaakt. Het actuele gratis vaccinatieaanbod van de Vlaamse overheid vermeldt nog altijd Prevenar 13 voor kinderen jonger dan 24 maanden.

PCV20 staat bij het Departement Zorg wel tussen de andere aanbevolen vaccins voor kinderen. Ouders kunnen dus met hun huisarts of kinderarts bespreken of ze hun kind met het bredere vaccin willen laten vaccineren, maar het maakt momenteel geen deel uit van het gratis Vlaamse basisaanbod.

Daarmee ontstaat een opvallende situatie. Het wetenschappelijke advies om een breder vaccin te gebruiken bestaat sinds april 2025, terwijl Vlaanderen in augustus 2026 nog PCV13 gratis aanbiedt. Tegelijk tonen de epidemiologische gegevens dat pneumokokkentypes die buiten de dekking van PCV13 vallen een steeds grotere rol spelen.

Voor ouders blijft het belangrijk om vaccinatie niet zomaar uit te stellen of over te slaan. Het bestaande PCV13-vaccin biedt nog steeds bescherming tegen ernstige pneumokokkeninfecties veroorzaakt door de dertien types die erin zitten. Ouders die willen weten of PCV20 voor hun kind aangewezen is, kunnen dit het best bespreken met hun huisarts of kinderarts.