Hoe groot is het gevaar van slimme brillen die je op elk moment kunnen filmen?

Slimme brillen worden steeds discreter

Waar slimme brillen vroeger futuristische gadgets waren, worden ze vandaag steeds toegankelijker voor het grote publiek. Modellen van onder meer Meta en Ray-Ban combineren camera’s, microfoons en artificiële intelligentie in een gewone bril. Daardoor kunnen gebruikers ongemerkt filmen of gesprekken opnemen. Volgens het persbericht van minister Vanessa Matz groeit daardoor ook de bezorgdheid bij burgers.

De minister wijst erop dat mensen zich vrij moeten kunnen bewegen zonder angst om heimelijk gefilmd te worden. “Het is niet omdat een technologie het mogelijk maakt om iedereen, overal en altijd te filmen, dat dit sociaal aanvaardbaar is”, stelt Matz. Vooral in openbare ruimtes zoals cafés, stations of restaurants ontstaat een gevoel van voortdurende observatie.

Tegelijk zijn er ook positieve toepassingen. Slimme brillen kunnen slechtzienden ondersteunen of snelle toegang geven tot informatie zonder smartphone. Net daarom ligt het debat genuanceerd: het gaat niet om een verbod op technologie, maar om duidelijke grenzen rond gebruik en privacy.

Wanneer wordt filmen illegaal?

Volgens Vanessa Matz bestaat er geen juridisch vacuüm rond slimme brillen. Belgische en Europese regelgeving beschermen burgers via onder meer de GDPR, het portretrecht en het Strafwetboek. Het onderscheid tussen legaal en illegaal gebruik blijft daarbij essentieel.

De minister formuleert het scherp: “Je bord in een restaurant filmen met je slimme bril is niet illegaal. Een onbekende in een kleedkamer filmen is dat wel.” Daarmee benadrukt ze dat context bepalend blijft. Openbare opnames zijn niet automatisch verboden, maar zodra privacy of menselijke waardigheid wordt geschonden, kan de wet worden overtreden.

Ook biometrische identificatie baart zorgen. Sommige nieuwe toepassingen kunnen personen herkennen via gezichtsherkenning of gekoppelde databanken. Volgens de Europese AI Act worden dergelijke systemen streng gereguleerd, zeker wanneer identificatie gebeurt zonder toestemming.

Vooral het onzichtbare karakter van slimme brillen maakt handhaving moeilijk. Bij een smartphone is meestal duidelijk wanneer iemand filmt. Bij een bril is dat veel minder zichtbaar, zelfs wanneer een klein ledlampje aangeeft dat de camera actief is.

Extra risico’s voor vrouwen

Minister Matz benadrukt dat vrouwen disproportioneel risico lopen op misbruik. Slimme brillen kunnen gebruikt worden voor intimidatie, voyeurisme of online pesterijen. “Een vrouw zou nooit bang hoeven te zijn om zonder haar medeweten te worden gefilmd”, verklaart ze.

Digitale organisaties zoals European Digital Rights waarschuwen eveneens voor het gevaar van permanente surveillance in het dagelijkse leven. Vooral verborgen opnames in bars, op straat of in het openbaar vervoer kunnen leiden tot onveiligheidsgevoelens en sociale controle.

Daarbij komt dat beelden zich razendsnel verspreiden via sociale media. Een opname die in enkele seconden gemaakt wordt, kan wereldwijd gedeeld worden zonder toestemming van de betrokken persoon. Dat maakt de impact van misbruik veel groter dan vroeger.

Bewust omgaan met nieuwe technologie

Volgens de minister ligt de oplossing niet alleen bij strengere regels, maar ook bij verantwoordelijk gedrag van gebruikers. Ze roept op om mensen te informeren wanneer er wordt gefilmd, geen opnames te maken op gevoelige plaatsen en toestemming te vragen voor publicatie van beelden.

Daarnaast wil België het debat op Europees niveau voeren. Omdat technologiebedrijven internationaal werken, overstijgen de risico’s nationale grenzen. Matz heeft daarom contact opgenomen met het Europees Comité voor gegevensbescherming om na te denken over toekomstige regels rond slimme brillen en herkenningstechnologie.

De discussie toont hoe snel technologie evolueert tegenover wetgeving en sociale gewoonten. Slimme brillen kunnen nuttig zijn, maar zonder duidelijke grenzen dreigt een samenleving waarin iedereen permanent observeerbaar wordt.