Oplichters gaan nog stap verder door artsen in te schakelen

Beelden van artsen misbruikt voor reclame

Het UZ Gent waarschuwt voor misleidende video's die online circuleren en waarin artsen van het ziekenhuis geneesmiddelen en gezondheidsproducten lijken te promoten. De betrokken artsen hebben daar geen toestemming voor gegeven en spreken de boodschappen in werkelijkheid niet uit.

Onder meer uroloog Piet Hoebeke is het slachtoffer geworden. In een gemanipuleerde video lijkt het alsof hij een product aanbeveelt. Hoebeke heeft inmiddels een klacht ingediend, meldt HLN. Het UZ Gent vraagt mensen nadrukkelijk om dergelijke beelden niet verder te verspreiden.

Dat laatste is belangrijk. Zelfs wanneer je een nepvideo doorstuurt met de bedoeling iemand te waarschuwen, kan het filmpje daardoor een groter publiek bereiken. Melden bij het sociale netwerk is daarom verstandiger dan delen.

Waarom ziet zo'n nepvideo er zo echt uit?

Deepfakes worden gemaakt met artificiële intelligentie. Bestaande beelden en geluidsfragmenten kunnen daarmee zo worden aangepast dat iemand iets lijkt te zeggen of te doen wat nooit heeft plaatsgevonden.

Deze technologie wordt onder meer misbruikt voor nepadvertenties en fraude. Een bekende persoon of iemand met gezag kan daarbij worden ingezet om een boodschap geloofwaardig te maken. Een arts is daarvoor natuurlijk bijzonder interessant: wanneer een specialist een gezondheidsproduct lijkt aan te raden, zullen sommige mensen sneller geneigd zijn om die boodschap te vertrouwen.

Dat maakt de waarschuwing van het UZ Gent meteen relevant voor iedereen die gezondheidsfilmpjes op Facebook, Instagram, TikTok of andere platformen tegenkomt. Het feit dat je een echte arts herkent, betekent niet langer automatisch dat de woorden die je hoort ook echt van die arts afkomstig zijn.

Zo kan je een deepfakevideo herkennen

Een deepfake herkennen wordt steeds moeilijker, maar er zijn nog altijd signalen waarop je kan letten. Bekijk om te beginnen de ogen en het gezicht. Knippert iemand vreemd of nauwelijks? Bewegen bepaalde delen van het gezicht onnatuurlijk? Dan kan er met het beeld geknoeid zijn.

Let daarna goed op de mond. Een stem die niet helemaal synchroon loopt met de lippen is een mogelijk waarschuwingssignaal. Ook een robotachtige stem kan argwaan wekken.

De achtergrond verdient eveneens aandacht. Voorwerpen kunnen tijdens het filmpje plots vervormen of verdwijnen. Lichtinval en schaduwen kunnen vreemd ogen. Safeonweb geeft de tip om een verdachte video vertraagd af te spelen. Kleine fouten in mondbewegingen, gezichtsuitdrukkingen en de achtergrond kunnen dan beter zichtbaar worden.

Luister ook goed naar de stem

Je ogen zijn niet je enige hulpmiddel. Ook het geluid kan een deepfake verraden.

Een kunstmatig nagebootste stem kan een weinig gevarieerde of schokkerige intonatie hebben. Vreemde pauzes midden in een zin en onnatuurlijke ademgeluiden zijn eveneens mogelijke aanwijzingen. AI kan tegenwoordig zelfs op basis van een erg kort geluidsfragment een stem imiteren.

Alleen op zulke foutjes vertrouwen is echter geen goed idee. De technologie ontwikkelt snel en een goed gemaakte deepfake kan nauwelijks zichtbare afwijkingen bevatten.

Controleer daarom vooral waar het filmpje vandaan komt

Dit is misschien nog de beste controle die je zelf kan uitvoeren. Zie je plots een arts van het UZ Gent een geneesmiddel, supplement of gezondheidsproduct aanbevelen? Kijk dan niet alleen naar het filmpje, maar controleer de afzender.

Staat de video op het officiële kanaal van het ziekenhuis? Is de boodschap terug te vinden op de website van het UZ Gent? Vind je dezelfde informatie bij andere betrouwbare bronnen? Een advertentie van een onbekende Facebookpagina die je doorstuurt naar een webshop verdient veel meer wantrouwen dan informatie die rechtstreeks van een ziekenhuis komt.

De Federale Politie adviseert eveneens om de oorspronkelijke bron te zoeken en informatie met andere betrouwbare bronnen te vergelijken. Veel likes, reacties en deelacties maken een bericht overigens niet betrouwbaarder.

Ook Google kan je helpen

Er bestaat nog een eenvoudige truc. Maak een schermafbeelding van de verdachte video en voer daarmee een omgekeerde zoekopdracht uit via Google Afbeeldingen. Zo kan je ontdekken of het oorspronkelijke beeld al eerder op internet verscheen. Misschien komt het fragment bijvoorbeeld uit een oud televisie-interview waarin de arts over een totaal ander onderwerp sprak. 

Een spectaculaire medische belofte? Extra opletten

Kijk ten slotte naar wat er precies wordt beweerd. Een arts die plots een onbekend middel aanprijst dat snel spectaculaire resultaten zou opleveren, moet je alarmbellen doen afgaan.

Klik zeker niet impulsief op een bestelknop omdat je de persoon in de video vertrouwt. Zoek de naam van de arts en het product afzonderlijk op en controleer of de aanbeveling werkelijk bestaat. Bij twijfel over een geneesmiddel of gezondheidsproduct kan je ook informatie vragen aan je eigen arts of apotheker.