Zeer gevaarlijk wat oplichters doen: zo weet je niet meer of persoon echt is

Een bekende stem kan worden nagemaakt

Interpol heeft een campagne gelanceerd over fraude met deepfakes: beeld- en geluidsmateriaal dat met artificiële intelligentie wordt gemaakt of aangepast. Criminelen kunnen daarmee het gezicht of de stem nabootsen van iemand die je vertrouwt. Daarvoor kan een beperkte hoeveelheid online beschikbaar materiaal al voldoende zijn.

De campagne over deepfakefraude bestaat uit drie korte video’s, die zelf met AI zijn gemaakt. Ze tonen hoe de technologie kan worden ingezet om mensen te misleiden. Mogelijke scenario’s zijn een familielid dat zogezegd in moeilijkheden zit, een collega die tijdens een videogesprek een overschrijving vraagt of een online contact dat financiële hulp zoekt.

Het doel blijft geld of gevoelige informatie bemachtigen. De technische mogelijkheden maken de vermomming overtuigender. Een herkenbare stem of een vertrouwd gezicht op je scherm vormt daardoor op zichzelf geen sluitend bewijs van identiteit.

De hulpvraag is vertrouwd, de verpakking verandert

De achterliggende truc bestaat al langer. Bij hulpvraagfraude doet iemand zich voor als een familielid of vriend en vraagt die persoon dringend om geld. Vroeger kwam zo’n verhaal bijvoorbeeld binnen als een bericht vanaf een onbekend nummer, met de uitleg dat de telefoon verloren of beschadigd was.

Bij fraude in naam van een dierbare draait het om de bereidheid om iemand snel uit de nood te helpen. Het gesprek kan beginnen met gewone vragen voordat het betaalverzoek volgt. Een vertrouwde profielfoto maakt dat verzoek nog niet betrouwbaar. Hetzelfde geldt wanneer een bericht persoonlijke details bevat.

Deepfakes voegen aan die bestaande aanpak een extra laag toe. De gedachte dat je een oplichter altijd aan zijn stem zou herkennen, wordt daardoor minder bruikbaar. Dat betekent niet dat ieder vreemd telefoongesprek met AI is gemaakt. Ook zonder nagebootste stem kunnen criminelen een geloofwaardig verhaal vertellen.

Persoonlijke gegevens maken een verhaal geloofwaardiger

Een onbekende die je naam of geboortedatum kent, kan gemakkelijker de indruk wekken dat hij je werkelijk kent. Gegevens uit eerdere datalekken kunnen worden gebruikt om berichten en telefoongesprekken persoonlijker te maken. Daardoor kan een fraudepoging beter aansluiten bij jouw situatie.

De combinatie van persoonsgegevens en overtuigende phishing is al langer een aandachtspunt. Ook het nabootsen van een bedrijfsleider met deepfake-audio of -video kan een frauduleus verzoek geloofwaardiger maken. Niet alleen gezinnen, maar ook medewerkers die betalingen uitvoeren kunnen zo worden benaderd.

Voor een slachtoffer kan die opeenstapeling verwarrend zijn: de naam klopt, het verhaal bevat bekende informatie en de stem klinkt vertrouwd. Toch bewijzen die elementen samen nog niet dat het gevraagde rekeningnummer werkelijk van de bedoelde persoon is.

Controleer de hulpvraag buiten het gesprek om

Bij een onverwacht betaalverzoek is een afzonderlijke controle belangrijk. Verbreek het contact en bel de persoon zelf via het nummer dat je al kende. Gebruik daarvoor geen nieuw nummer dat tijdens het verdachte gesprek wordt aangereikt. Stel eventueel een persoonlijke controlevraag waarvan het antwoord niet op sociale media of in eerdere berichten terug te vinden is.

Druk om onmiddellijk te betalen is daarbij een reden om juist te vertragen. Een verzoek dat geen ruimte laat voor controle verdient extra aandacht, ook wanneer je denkt een bekende te spreken. Overleg met iemand uit je omgeving voordat je geld overmaakt.

Ook een zogenaamde bankmedewerker moet je controleren

Fraudeurs kunnen zich eveneens voordoen als iemand die een financieel probleem komt oplossen. Bij bankhelpdeskfraude vragen ze bijvoorbeeld om je scherm te delen, software te installeren of persoonlijke bankcodes door te geven. Daarmee kunnen ze toegang krijgen tot je computer en betalingen uitvoeren.

De regels rond bankhelpdeskfraude blijven duidelijk: je bank vraagt je niet om persoonlijke codes te delen of software te installeren waarmee een onbekende je scherm kan overnemen. Een overtuigende stem verandert daar niets aan.

Heb je al geld overgemaakt of bankgegevens gedeeld, neem dan onmiddellijk contact op met je bank en meld de feiten bij de politie. Laat indien nodig je kaart blokkeren via Card Stop op 078 170 170. Bewaar berichten, rekeningnummers en andere gegevens over het contact. Hoe echt een stem ook klinkt, een dringende hulpvraag moet je onafhankelijk kunnen controleren.