Frank Deboosere komt met stevige waarschuwing over onze zomer

"Als we zo voortdoen"

Frank Deboosere windt er in Het Nieuwsblad geen doekjes om. De temperaturen van deze zomer zijn uitzonderlijk, maar dat betekent niet dat ze dat zullen blijven.

"Als we zo voortdoen, zullen de waarden van deze zomer de normale waarden zijn in de zomers in de tweede helft van deze eeuw", waarschuwt hij.

Dat is misschien wel de uitspraak die het meest blijft hangen. Een zomer die we vandaag als uitzonderlijk warm ervaren, zou over enkele tientallen jaren dus veel minder bijzonder kunnen aanvoelen. Het klimaat verandert immers niet alleen doordat de gemiddelde temperatuur stijgt. Ook de kans op langdurige hitte en andere extremen verandert.

Het KMI houdt in zijn klimaatprojecties rekening met een verdere stijging van de temperaturen in België. Hoe groot die uiteindelijk wordt, hangt sterk samen met de toekomstige uitstoot van broeikasgassen.

"Maximale temperaturen zullen naar 40 tot 45 graden gaan"

Deboosere maakt het ook heel concreet wanneer hij vooruitkijkt. "Maximale temperaturen zullen naar 40 tot 45 graden gaan."

Dat betekent niet dat een doorsnee zomerdag straks 40 graden warm wordt. Het gaat om de temperaturen die tijdens extreme hitte mogelijk worden. Toch is zelfs dat vooruitzicht opvallend, want dergelijke waarden werden in ons land lange tijd als bijna ondenkbaar beschouwd.

De grens van 40 graden is intussen geen theoretisch verhaal meer. Tijdens de uitzonderlijke hitte van juli 2019 werden in België voor het eerst temperaturen boven 40 graden gemeten.

Het verschil met vroeger zit vooral in de kans dat zulke extreme omstandigheden terugkeren. Naarmate het klimaat verder opwarmt, verschuift ook het vertrekpunt waarop een hittegolf ontstaat. Een bijzonder warme periode kan daardoor nog hogere pieken opleveren.

"De droogte zal nijpender worden"

Warmte is bovendien maar een deel van het verhaal. "De droogte zal nijpender worden en langer duren", zegt Deboosere.

Dat kan grote gevolgen hebben. Een lange periode zonder voldoende regen zie je eerst misschien aan een vergeeld gazon of uitgedroogde planten, maar de impact gaat veel verder. Landbouwgewassen krijgen het moeilijker, natuurgebieden drogen uit en ook grondwaterstanden kunnen onder druk komen te staan.

Onderzoek naar toekomstige klimaatscenario's laat zien dat langdurige droogte in de zomer een belangrijk aandachtspunt wordt. Zeker bij een sterke verdere opwarming neemt het risico op uitzonderlijke droogteperiodes toe.

Daar komt nog iets bij. Hogere temperaturen zorgen ervoor dat meer water verdampt. Een droge periode kan daardoor zwaarder doorwegen dan wanneer dezelfde hoeveelheid regen zou vallen in een koeler klimaat.

"Als het zomers regent, zal het feller zijn"

Je zou misschien denken dat drogere zomers automatisch betekenen dat we minder last krijgen van hevige regen. Zo eenvoudig werkt het niet.

"Als het zomers regent zal het feller zijn, ook met onweders en hagel", waarschuwt Deboosere.

Daarmee ontstaat een opvallende combinatie: langere periodes waarin nauwelijks regen valt, afgewisseld met momenten waarop in korte tijd bijzonder veel water naar beneden kan komen. Een warmere atmosfeer kan meer waterdamp bevatten, waardoor zware buien onder de juiste omstandigheden meer neerslag kunnen produceren.

Vooral na langdurige droogte kan dat problemen veroorzaken. Een harde, uitgedroogde bodem neemt grote hoeveelheden regenwater niet altijd snel genoeg op. Het water stroomt dan over het oppervlak weg en kan straten, tuinen of kelders onder water zetten.

Een stevige stortbui betekent bovendien niet automatisch dat een maandenlang opgebouwd neerslagtekort verdwenen is. Daarvoor is vaak langdurigere, rustigere regen nodig.

Niet alleen de temperatuur verandert

Dat maakt klimaatverandering soms verwarrend. Het gaat niet simpelweg om "een paar graden warmer". Het volledige weersysteem reageert.

Zomers kunnen warmer en droger worden, terwijl tegelijkertijd de kans op intense regenbuien toeneemt. Hittegolven kunnen langer duren en warme nachten kunnen vaker voorkomen. Voor mensen zijn juist die nachten belangrijk, omdat het lichaam dan minder gelegenheid krijgt om van de hitte van overdag te herstellen.

Ook steden krijgen daarmee te maken. Beton, asfalt en gebouwen houden warmte vast en geven die 's nachts langzaam weer af. Tijdens een langdurige hittegolf kan het daardoor moeilijk worden om woningen voldoende af te koelen.

"De wetenschap is duidelijk"

Deboosere sluit zijn waarschuwing niet voorzichtig af. "De wetenschap is duidelijk: we gaan niet de goede richting uit."

Daarmee verwijst hij naar een ontwikkeling die al jarenlang in klimaatmetingen zichtbaar is. Eén hete zomer kun je nooit rechtstreeks als bewijs voor klimaatverandering aanwijzen. Klimaat gaat over trends die gedurende tientallen jaren worden bekeken.

Juist die lange termijn maakt de huidige situatie belangrijk. Het KMI stelt dat België sinds het einde van de 19de eeuw duidelijk warmer is geworden. Ook hitte-extremen veranderen mee met die opwarming.

Een exacte weersvoorspelling voor de zomer van 2050 of 2080 bestaat natuurlijk niet. Niemand kan vandaag vertellen of een bepaalde julidag dan 24, 32 of 42 graden zal opleveren. Klimaatmodellen kunnen wel aangeven hoe de gemiddelde omstandigheden en de kansen op extremen veranderen.