Wereldwijde opwarming blijft toenemen met deze (onaangename) gevolgen voor België

Wereldwijde temperatuur voor tweede maand boven 1,5 graden opwarming

De wereldwijde temperatuur ligt voor de tweede maand op rij meer dan 1,5 graden boven het niveau van vóór de industriële revolutie. Dat blijkt uit nieuwe klimaatcijfers die de Europese klimaatdienst Copernicus heeft bekendgemaakt.

In september lag de gemiddelde temperatuur wereldwijd 1,63 graden hoger dan in de periode 1850 tot 1900. Daarmee was het wereldwijd de op één na warmste septembermaand sinds het begin van de metingen.

Ook augustus was uitzonderlijk warm. Toen lag de wereldwijde temperatuur 1,65 graden boven het pre-industriële niveau. De nieuwe cijfers bevestigen dat de aarde opnieuw een periode van bijzonder hoge temperaturen doormaakt.

En voorlopig lijkt daar weinig verandering in te komen. De nieuwe wereldwijde temperatuurmetingen wijzen erop dat de huidige reeks maanden boven de grens van 1,5 graden mogelijk tot in 2027 zal aanhouden.

Daarbij speelt El Niño een belangrijke rol. Dat natuurlijke klimaatverschijnsel zorgt voor een tijdelijke opwarming van delen van de Stille Oceaan en kan de gemiddelde temperatuur op aarde verder verhogen.

Betekent dit dat de grens van 1,5 graden definitief overschreden is?

De grens van 1,5 graden is een belangrijk onderdeel van het Klimaatakkoord van Parijs. Landen hebben daarin afgesproken om de wereldwijde opwarming te beperken tot ruim onder 2 graden en te streven naar maximaal 1,5 graden.

Toch betekent het overschrijden van die grens gedurende twee maanden niet dat de doelstelling definitief verloren is.

Het klimaatakkoord heeft betrekking op de opwarming over een langere periode. Daarbij wordt gekeken naar de gemiddelde wereldtemperatuur over meerdere jaren en niet naar afzonderlijke maanden.

Dat onderscheid is belangrijk. De temperatuur kan tijdelijk boven 1,5 graden uitkomen door natuurlijke schommelingen, terwijl de langetermijnopwarming nog iets lager ligt.

De huidige metingen blijven wel een ernstig waarschuwingssignaal. Ze tonen dat de wereld steeds dichter bij een langdurige overschrijding van die grens komt.

België krijgt vaker te maken met extreme hitte

De wereldwijde opwarming heeft ook gevolgen voor ons land. Een stijging van de gemiddelde temperatuur betekent namelijk niet alleen dat winters zachter worden of dat zomers warmer aanvoelen.

Vooral de kans op langdurige en intense hittegolven neemt toe. Dat kan grote gevolgen hebben voor het dagelijkse leven.

De afgelopen zomer maakte al duidelijk hoe zwaar aanhoudende warmte kan doorwegen. België kreeg verschillende hittegolven te verwerken, met lange periodes waarin de temperaturen bijzonder hoog opliepen.

Vooral in steden vormt hitte een probleem. Gebouwen, asfalt en beton houden overdag warmte vast en geven die 's nachts langzaam opnieuw af.

Daardoor kan het tijdens warme nachten moeilijk worden om voldoende af te koelen. Dat zorgt niet alleen voor slechter slapen, maar kan ook gezondheidsproblemen veroorzaken.

Voor ouderen, jonge kinderen en mensen met bepaalde gezondheidsproblemen zijn langdurige hitteperiodes extra belastend.

De gevolgen van toenemende hitte en extreme weersomstandigheden kunnen zich bovendien laten voelen in het verkeer, de natuur en het energieverbruik.

Meer droogte en problemen met de watervoorraad

Naast hitte vormt droogte een steeds grotere uitdaging. Wanneer de temperatuur stijgt, verdampt er meer water uit de bodem, rivieren en andere waterlopen.

Daardoor kan de grond sneller uitdrogen, zelfs wanneer er op jaarbasis voldoende regen valt.

Vooral tijdens warme zomers kan dat tot problemen leiden. Grasvelden worden geel, planten hebben meer water nodig en landbouwers krijgen het moeilijker om hun gewassen gezond te houden.

Ook de watervoorraad kan onder druk komen te staan. Vlaanderen beschikt over relatief weinig beschikbaar water per inwoner, waardoor langdurige droogte extra zwaar kan doorwegen.

De verwachte gevolgen van toenemende droogte hebben niet alleen betrekking op de landbouw. Ook de natuur, de binnenscheepvaart en de drinkwatervoorziening kunnen er hinder van ondervinden.

Dat betekent niet dat er ieder jaar watertekorten zullen ontstaan. De kans op langdurige droge periodes wordt wel groter naarmate het klimaat verder opwarmt.

Ook hevige regenbuien kunnen vaker voorkomen

Het klinkt misschien tegenstrijdig, maar een warmer klimaat kan tegelijkertijd zorgen voor meer droogte én hevigere regenbuien.

Dat komt doordat warmere lucht meer waterdamp kan bevatten. Wanneer de omstandigheden geschikt zijn voor neerslag, kan er daardoor in korte tijd veel regen vallen.

Vooral tijdens stevige onweersbuien kan dat problemen veroorzaken. Riolen kunnen de grote hoeveelheid water niet altijd snel genoeg verwerken, waardoor straten, tunnels en kelders onder water komen te staan.

In dichtbebouwde gebieden is het risico extra groot. Regenwater kan er moeilijk in de bodem trekken omdat grote oppervlakken bedekt zijn met asfalt, beton en gebouwen.

De gevolgen kunnen aanzienlijk zijn. Wateroverlast kan schade veroorzaken aan woningen, auto's, wegen en andere infrastructuur.

Daarom wordt het steeds belangrijker om regenwater beter op te vangen en voldoende ruimte te voorzien waar het water in de grond kan dringen.

Wat betekent de klimaatverandering voor onze winters?

Ook de wintermaanden veranderen geleidelijk. Door de stijgende temperaturen neemt de kans op langdurige periodes met strenge vorst af.

Dat betekent niet dat sneeuw en vrieskou volledig verdwijnen. Ook in een warmer klimaat blijven koude periodes mogelijk.

Gemiddeld worden zachte en natte winters wel waarschijnlijker. Vooral langdurige regenperiodes kunnen daardoor een grotere rol gaan spelen.

Een bijkomend risico is dat natte winters worden gevolgd door warme, droge zomers. Dat maakt het moeilijker om de watervoorraad goed te beheren.

De uitdaging bestaat er dan ook in om overtollig regenwater tijdens natte periodes beter vast te houden, zodat het later beschikbaar blijft wanneer het lange tijd droog is.

Kunnen we volgend jaar opnieuw een uitzonderlijk warme zomer krijgen?

De nieuwe klimaatcijfers tonen dat de wereldtemperatuur voorlopig bijzonder hoog blijft. Toch kun je daaruit niet zomaar afleiden hoe warm de volgende zomer in België precies zal worden.

Het weer in ons land wordt namelijk door verschillende factoren bepaald. Denk aan de ligging van hogedrukgebieden, de windrichting en de temperatuur van de omliggende zeeën.

Ook El Niño beïnvloedt het wereldwijde klimaat, maar het effect op het weer in België is minder rechtstreeks dan in sommige andere delen van de wereld.

Een warme wereld betekent dus niet automatisch dat iedere maand in België warmer dan normaal zal verlopen.

Wat wel duidelijk is, is dat de achtergrondtemperatuur stijgt. Daardoor neemt de kans op uitzonderlijk warme periodes op langere termijn toe.

Wat kunnen we zelf doen om ons beter voor te bereiden?

De gevolgen van klimaatverandering lijken soms ver van ons bed, maar verschillende maatregelen kunnen helpen om woningen en tuinen beter bestand te maken tegen extreme weersomstandigheden.

Zo kunnen buitenzonwering en goede isolatie helpen om een woning tijdens warme dagen koeler te houden. Ook voldoende ventileren wanneer het buiten afkoelt, kan een verschil maken.

In de tuin is het verstandig om regenwater op te vangen en waar mogelijk minder oppervlakken volledig te verharden. Daardoor kan regenwater gemakkelijker in de bodem trekken.

Bomen en planten zorgen bovendien voor schaduw en helpen om de omgeving tijdens warme dagen aangenamer te houden.

Ook gemeenten kunnen maatregelen nemen door meer groen aan te leggen, water beter op te vangen en gebouwen en infrastructuur aan te passen aan het veranderende klimaat.