Frank Deboosere legt uit: er verandert iets aan onze tijd, maar wat merk je daarvan?

Onze klokken en de aarde volgen niet precies hetzelfde ritme

Om te begrijpen waarover het gaat, moet je twee manieren van tijdmeting uit elkaar houden. Aan de ene kant heb je bijzonder nauwkeurige atoomklokken. Die leveren een uiterst regelmatig ritme waarmee we seconden tellen. Aan de andere kant heb je de aarde, die om haar as draait en zo voor de afwisseling tussen dag en nacht zorgt.

Alleen draait onze planeet niet zo regelmatig als een atoomklok tikt. De snelheid schommelt een beetje. Vergelijk het met twee lopers die naast elkaar vertrekken: als de ene een perfect constant tempo houdt en de andere soms iets versnelt of vertraagt, ontstaat er langzaam een verschil. Dat gebeurt ook tussen onze nauwkeurige tijdmeting en de draaiing van de aarde.

Deboosere wijst daarbij op de invloed van de maan. Die veroorzaakt de getijden, waarbij enorme hoeveelheden water zich verplaatsen. De bijbehorende getijdenwrijving remt de aardrotatie op lange termijn af. Tegelijk kunnen andere processen de draaisnelheid tijdelijk beïnvloeden. Het is dus geen eenvoudige vertraging die ieder jaar precies even groot is.

Wat is een schrikkelseconde eigenlijk?

Om de wereldtijd dicht bij de tijd op basis van de aardrotatie te houden, werd soms een extra seconde toegevoegd. Dat is de schrikkelseconde. Een minuut duurde op zo’n moment uitzonderlijk 61 seconden. De telling ging dan van 23:59:59 naar 23:59:60 en pas daarna naar 00:00:00.

De laatste toevoeging gebeurde aan het einde van 2016. Door het tijdsverschil met de internationale referentietijd UTC viel die extra seconde bij ons rond één uur ’s nachts. De meeste mensen hebben daar waarschijnlijk niets van gemerkt. Een schrikkelseconde staat bovendien los van een schrikkeljaar: de extra dag in februari heeft te maken met de omloop van de aarde rond de zon.

Vanaf 2027 stopt die kleine correctie

“In de praktijk is het dus gedaan met de schrikkelseconden”, schrijft Deboosere. De internationale beslissing over de wereldtijd bepaalt dat UTC vanaf 20 mei 2027 zonder zulke sprongen verderloopt. Eerder was afgesproken om uiterlijk in 2035 een ruimere afwijking toe te laten. De uitvoering komt er dus sneller.

Dat betekent niet dat een seconde plots langer wordt. Onze klokken blijven gewoon seconden tellen. Het verschil met de tijd die uit de draaiing van de aarde wordt afgeleid, mag voortaan verder oplopen. Wetenschappers blijven die afwijking meten, zodat toepassingen die de precieze stand van de aarde nodig hebben ermee rekening kunnen houden.

Waarom één seconde voor computers lastig kan zijn

Voor jou lijkt één seconde verwaarloosbaar. Voor systemen die voortdurend gegevens uitwisselen en gebeurtenissen heel precies moeten ordenen, ligt dat anders. Een onverwachte stap in de tijd kan problemen veroorzaken wanneer computers die niet allemaal op dezelfde manier verwerken. Denk aan infrastructuur voor telecommunicatie, vervoer en energie.

Daar komt bij dat de aarde de laatste jaren soms sneller is gaan draaien. Daardoor ontstond de mogelijkheid dat ooit een seconde geschrapt zou moeten worden: een negatieve schrikkelseconde. Zo’n ingreep is nog nooit uitgevoerd. De risico’s voor systemen die nauwkeurige tijd nodig hebben hebben mee gewogen in de beslissing om naar een doorlopende wereldtijd over te stappen.

Moeten we binnenkort onze klok een uur verzetten?

Nee, er komt hierdoor volgend jaar geen extra uur bij en je hoeft je wekker niet aan te passen. De beslissing laat toe dat het verschil tussen UTC en de tijd op basis van de aardrotatie uiteindelijk tot een uur oploopt. Dat biedt ruimte voor verschillende eeuwen of langer. Er ligt dus geen nabije afspraak klaar waarop iedereen een zogenoemd schrikkeluur moet invoeren.

Ook de wissel tussen zomer- en wintertijd is een afzonderlijke kwestie. Het verdwijnen van de schrikkelseconde verandert die regeling niet. Voor je dagelijkse afspraken, je treinrit of het tijdstip waarop je gaat slapen, blijft alles vertrouwd. De grootste winst zit achter de schermen: computersystemen krijgen een tijdschaal die gelijkmatig verderloopt, terwijl wetenschappers de iets grilligere aarde blijven volgen.