VN erkent voor het eerst dat belangrijk klimaatdoel niet meer haalbaar is

VN komt met belangrijke boodschap over opwarming

Het VN-Milieuprogramma UNEP heeft een nieuw rapport uitgebracht met de titel Limiting Overshoot. Daarin wordt voor het eerst zo nadrukkelijk erkend dat de aarde de grens van 1,5 graden opwarming boven het niveau van vóór de industriële revolutie zal overschrijden.

Die 1,5 graden ken je misschien nog van het klimaatakkoord van Parijs uit 2015. Landen spraken toen af om de stijging van de gemiddelde temperatuur ruim onder 2 graden te houden en inspanningen te leveren om ze tot 1,5 graden te beperken.

Dat laatste doel ziet er ondertussen heel anders uit. Met de huidige uitstoot en de maatregelen die wereldwijd op tafel liggen, beschouwt UNEP een overschrijding als onvermijdelijk. De verwachting is dat dit al binnen enkele jaren gebeurt.

Zelfs in gunstig scenario loopt temperatuur verder op

Daar blijft het niet bij. Zelfs wanneer landen snel en krachtig ingrijpen, zal de temperatuur eerst nog verder stijgen. In het meest gunstige scenario uit het rapport zou de opwarming pieken rond 1,8 graden.

Bij minder ambitieus klimaatbeleid kan de stijging boven 2 graden uitkomen. Met het huidige beleid stevent de wereld deze eeuw zelfs af op ongeveer 2,6 tot 2,8 graden opwarming.

Je merkt dus meteen waarom enkele tienden van een graad zo belangrijk worden. Hoe hoger de temperatuur stijgt en hoe langer de wereld boven 1,5 graden blijft, hoe groter de risico's worden.

Wat merk je daarvan in het dagelijkse leven?

Een hogere gemiddelde wereldtemperatuur betekent niet simpelweg dat iedere dag wat warmer wordt. Het vergroot onder meer de kans op zware hitte, droogte, intense neerslag en andere weersextremen.

Ook ecosystemen krijgen het moeilijker en het smelten van gletsjers en ijskappen draagt bij aan een verdere stijging van de zeespiegel. Daarnaast kunnen landbouw, voedselvoorziening, gezondheid en infrastructuur steeds meer onder druk komen te staan.

Dat maakt het verschil tussen bijvoorbeeld 1,8 en 2,2 graden allesbehalve klein. Iedere fractie van een graad die vermeden kan worden, beperkt toekomstige schade en risico's.

1,5 graden verdwijnt niet helemaal als doel

Er zit wel een belangrijke nuance in de boodschap van de VN. Het rapport zegt niet dat de wereld de grens passeert en dat 1,5 graden daarna definitief uit beeld verdwijnt.

UNEP schuift nu een andere route naar voren: overschrijden, een zo laag mogelijke piek bereiken en de temperatuur vervolgens weer laten dalen. Daarvoor moet de uitstoot van broeikasgassen zeer snel naar beneden en uiteindelijk netto nul bereiken.

Daarnaast zal CO2 uit de atmosfeer moeten worden gehaald. Dat kan onder meer door bossen en andere natuurlijke koolstofopslag te beschermen en te herstellen. Technologische technieken om koolstofdioxide uit de lucht te halen kunnen eveneens een rol krijgen, al zijn verschillende van die methodes nog niet op voldoende grote schaal bewezen.

Snelheid wordt nu nog belangrijker

De boodschap verschuift daarmee van "voorkom iedere overschrijding" naar "beperk die overschrijding zo veel en zo kort mogelijk". Dat klinkt misschien als een klein verschil, maar voor het klimaatbeleid is het een behoorlijke verandering.

Langer wachten zorgt ervoor dat de uiteindelijke temperatuurpiek hoger kan uitvallen. Tegelijk wordt het moeilijker om de temperatuur later opnieuw te laten zakken.

De grens van 1,5 graden blijft daarom belangrijk. Alleen verandert de opdracht: niet langer uitsluitend proberen eronder te blijven, maar voorkomen dat de wereld er ver boven terechtkomt en daar langdurig blijft.