Precies 30 jaar geleden stond ons land op zijn kop omwille van beslissing over zaak Dutroux

Connerotte moest het onderzoek naar Dutroux afgeven

Op 14 oktober 1996 besliste het Hof van Cassatie dat onderzoeksrechter Jean-Marc Connerotte van de zaak-Dutroux moest worden gehaald. Vandaag is dat precies dertig jaar geleden. De uitspraak kreeg de naam spaghetti-arrest, een bijna alledaags klinkende benaming voor een beslissing met een enorme maatschappelijke impact.

Connerotte had tijdens het onderzoek een benefietmaaltijd voor de slachtoffers bijgewoond. Zijn aanwezigheid bij dat etentje werd aangegrepen om zijn onpartijdigheid ter discussie te stellen. Het besluit om hem van het dossier te halen betekende dat hij het onderzoek niet langer mocht leiden.

Waarom een maaltijd zulke grote gevolgen kreeg

De juridische kwestie draaide om de positie van een onderzoeksrechter. Die moet het onderzoek onpartijdig voeren. Door deel te nemen aan een bijeenkomst ten voordele van de slachtoffers en een geschenk te ontvangen, had Connerotte een schijn van partijdigheid gewekt.

Daar zit een belangrijk onderscheid. Het arrest betekende niet dat bewezen was dat hij het onderzoek daadwerkelijk partijdig had gevoerd. De schijn van partijdigheid volstond om hem het dossier te ontnemen. Voor een onderzoeksrechter geldt immers dat ook twijfel aan zijn onpartijdigheid zwaar kan wegen.

Die juridische redenering botste hard met de gevoelens van veel mensen. Zij zagen een rechter die betrokken was bij het onderzoek naar verschrikkelijke misdaden en die steun had getoond aan slachtoffers. Dat juist die aanwezigheid bij een maaltijd zijn vertrek veroorzaakte, werd met grote verontwaardiging ontvangen. De afstand tussen de gerechtelijke beslissing en het maatschappelijke aanvoelen leek bijzonder groot.

Een land dat al diep geschokt was

Het arrest viel in een periode waarin de zaak-Dutroux het vertrouwen in politie en justitie zwaar had aangetast. De ontvoeringen, de dood van Julie, Mélissa, An en Eefje en de bevrijding van Sabine en Laetitia hadden het land geschokt. De vragen over fouten en gemiste kansen in de onderzoeken waren voor veel gezinnen heel persoonlijk geworden.

De verwijdering van Connerotte kwam boven op die bestaande pijn en frustratie. De reacties gingen daardoor verder dan een discussie over gerechtelijke regels. Het ging ook over de vraag of de instellingen slachtoffers voldoende beschermden en naar hun families luisterden. De woede over het spaghetti-arrest werd onderdeel van een veel bredere vertrouwenscrisis.

Zes dagen later volgde de Witte Mars

Op zondag 20 oktober 1996 trokken naar schatting 300.000 mensen door Brussel tijdens de Witte Mars. Dat was zes dagen na het spaghetti-arrest. De deelnemers kwamen vreedzaam op straat, met witte kledingstukken en ballonnen, om hun solidariteit met de slachtoffers en hun families te tonen.

De mars was tegelijk een krachtig protest tegen de fouten in de zaak-Dutroux en een oproep om politie en justitie te hervormen. Het arrest versterkte de verontwaardiging, maar de onvrede had diepere wortels. Achter de massa mensen stonden maanden van verdriet, onbeantwoorde vragen en geschokt vertrouwen.

Dertig jaar later blijft het spaghetti-arrest daarom verbonden met veel meer dan dat ene etentje. Het herinnert aan een periode waarin gerechtelijke procedures en de verwachtingen van de bevolking hard botsten. De uitspraak viel op deze dag; de grote witte mensenmassa volgde pas later. Samen behoren die momenten tot de gebeurtenissen die het najaar van 1996 blijvend hebben getekend.