Bij nieuwe verkiezingen duiken er nu al problemen op: "Zelfs dat lukt regering De Wever niet"

Verkiezingen - stemhokje
Afbeelding bron: Photonews

Op verkiezingsdag sta je er zelden bij stil hoeveel werk er achter dat ene stemhokje schuilgaat. Een gemeente moet lokalen vinden, mensen oproepen en zorgen dat iedereen vlot zijn stem kan uitbrengen. Normaal is er ruim de tijd om dat te regelen. Toch kregen verschillende gemeentebesturen nu al een brief van Binnenlandse Zaken over een scenario waarbij het plots veel sneller moet gaan. De aanleiding ligt bij materiaal dat veel kiezers al jaren gebruiken.

Waarom gemeenten opnieuw rekening houden met potlood en papier

De federale Dienst Verkiezingen vraagt verschillende gemeentebesturen om zich voor te bereiden op stemmen met potlood en papier als er vervroegde federale verkiezingen komen. De brief valt midden in de politieke onzekerheid rond de regering-De Wever. Voor de administratie draait de voorbereiding om een praktische vraag. Hoe organiseer je op korte termijn een stembusgang als het vertrouwde elektronische systeem intussen wegvalt?

Het contract voor het huidige elektronische stemsysteem loopt af in januari 2027. Minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin bevestigde die einddatum eerder in de Kamer. Een nieuw systeem moet na de keuze van een leverancier nog worden ontwikkeld en getest. Daardoor kan er een periode ontstaan waarin het oude contract is afgelopen en de opvolger nog niet klaar is.

Wat verandert er als de stemcomputers wegvallen?

Op papier stemmen vraagt meer voorbereiding dan een stapel biljetten bestellen. Een stembureau waar elektronisch wordt gestemd, kan doorgaans tot 1.000 kiezers ontvangen. Bij een papieren stemming ligt die grens doorgaans op 800. Een gemeente met evenveel kiezers kan dus extra stembureaus nodig hebben. Daar horen lokalen, stemhokjes, stembussen en mensen bij om alles op de dag zelf in goede banen te leiden.

Na het sluiten van de stembureaus moeten de papieren biljetten ook met de hand worden geteld. Daarvoor zijn aparte telbureaus en extra medewerkers nodig. Dat werk komt boven op de organisatie van de stemming zelf. Bij een vervroegde federale stembusgang kan de tijd tussen de ontbinding van de Kamer en de verkiezingen kort zijn. De brief moet gemeenten helpen om die praktische keuzes vooraf te bekijken.

Waarom Barbara Pas ook naar Brussel kijkt

Barbara Pas, fractievoorzitter van Vlaams Belang in de Kamer, vindt dat de overheid te lang heeft gewacht met de vernieuwing van de stemcomputers. Ze verwijst naar de waarschuwing van Kamerlid Werner Somers eerder dit jaar. Hij stelde toen vragen over de voorbereiding van de verkiezingen van 2029 en over wat er zou gebeuren als er voordien al een stembusgang nodig was.

Pas wijst ook op een aparte regeling bij de gewestverkiezingen in Brussel. Brusselse kiezers die voor het Brussels Hoofdstedelijk Parlement op een Nederlandstalige lijst stemmen, kunnen ook rechtstreeks stemmen voor de zes Brusselse leden van het Vlaams Parlement. Voor het Parlement van de Franse Gemeenschap worden Brusselse vertegenwoordigers uit de Franse taalgroep van het Brussels Parlement aangewezen. De Brusselse kiezer vult daarvoor dus geen afzonderlijk stembiljet in.

De zorg van Pas is dat bij een papieren geweststemming de uitreiking van een extra stembiljet zichtbaar zou kunnen maken voor welke taalgroep een kiezer heeft gestemd. Dat is een vraag over de inrichting van een eventuele papieren stemming bij Brusselse gewestverkiezingen. De brief aan de gemeenten gaat over de voorbereiding op eventuele vervroegde federale verkiezingen. Daarbij stemmen Brusselaars voor de Kamer en speelt die extra stem voor het Vlaams Parlement niet.