Begrafenis wordt duurder: kost je lichaam aan de wetenschap schenken helemaal niks?

Je moet je keuze zelf vooraf vastleggen

Wie zijn lichaam na overlijden ter beschikking wil stellen van de wetenschap, moet die beslissing tijdens het leven nemen. Het is niet voldoende om dit alleen mondeling aan familieleden te vertellen. Je moet contact opnemen met een medische faculteit van een universiteit naar keuze. Die instelling legt uit welke documenten nodig zijn en hoe de procedure verloopt.

Volgens LEIF moet de schenker een eigenhandig geschreven, gedateerde en ondertekende wilsbeschikking opstellen. Daarin staat duidelijk dat je je lichaam na overlijden aan de gekozen universiteit schenkt voor medisch onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. 

De precieze procedure kan verschillen per universiteit. KU Leuven vraagt bijvoorbeeld om de wilsbeschikking in tweevoud op te maken. Eén origineel bewaar je zelf of vertrouw je toe aan je nabestaanden. Het tweede exemplaar stuur je naar het Vesalius Instituut. Een notaris is daarvoor niet nodig en de verklaring kan niet zomaar bij de gemeente worden geregistreerd. 

Na ontvangst krijg je doorgaans een bevestiging of een kaartje dat je bij je identiteitskaart kunt bewaren. Breng ook je familie, huisarts of vertrouwenspersoon op de hoogte. Zij moeten na je overlijden weten welke universiteit ze moeten contacteren.

Wat mogen onderzoekers met je lichaam doen?

Een lichaamsschenking is geen gewone orgaandonatie. Je stelt je volledige lichaam ter beschikking voor onderwijs en onderzoek. Studenten geneeskunde gebruiken lichamen om de menselijke anatomie te bestuderen en toekomstige artsen leren zo hoe spieren, organen, bloedvaten en andere lichaamsstructuren in elkaar zitten.

Daarnaast kunnen lichamen worden gebruikt om medische technieken te oefenen en nieuwe chirurgische ingrepen te ontwikkelen. Artsen en specialisten kunnen bijvoorbeeld bepaalde operatietechnieken inoefenen voordat ze die bij patiënten toepassen. Ook wetenschappelijk onderzoek naar het menselijk lichaam behoort tot de mogelijke toepassingen.

Het gaat dus niet uitsluitend om het bestuderen van lichamen tijdens de opleiding. De schenking kan ook bijdragen aan de ontwikkeling en verbetering van medische behandelingen. Welke onderzoeken precies worden uitgevoerd, hangt af van de universiteit en de wetenschappelijke doelstellingen.

Niet onmiddellijk een begrafenis of crematie

Wie zijn lichaam schenkt, moet rekening houden met een belangrijk praktisch gevolg: de familie kan doorgaans geen klassieke uitvaart met het lichaam organiseren. Na het overlijden moet de universiteit snel worden verwittigd. Het lichaam wordt vervolgens naar de betrokken instelling overgebracht.

Bij KU Leuven moet het lichaam in principe binnen 72 uur aankomen. De universiteit kan een schenking weigeren wanneer niet aan de voorwaarden is voldaan. Dat kan onder meer bij een overlijden in het buitenland, na een autopsie, bij bepaalde infecties of na orgaandonatie. Ook een zwaar beschadigd lichaam kan problemen opleveren.

De periode waarin het lichaam wordt gebruikt, kan lang duren. LEIF vermeldt dat dit vaak één tot twee jaar in beslag neemt. Daarna wordt het lichaam vrijgegeven en volgt een begrafenis of crematie volgens de vooraf vastgelegde wensen.

Het is niet noodzakelijk volledig gratis

Een vaak voorkomende misvatting is dat een lichaam schenken aan de wetenschap betekent dat de familie geen uitvaartkosten meer heeft. Dat klopt niet. Universiteiten betalen niet voor een lichaam. Bovendien kunnen er nog kosten zijn voor de aangifte van het overlijden, het verblijf in een funerarium en de uiteindelijke begrafenis of crematie.

KU Leuven vermeldt bijvoorbeeld dat bepaalde kosten voor rekening van de nabestaanden blijven. De precieze bedragen en afspraken verschillen per instelling.

Wie deze keuze overweegt, neemt dus best vooraf contact op met een universiteit. Zo weet je niet alleen wat er met je lichaam kan gebeuren, maar voorkom je ook dat je familie op een moeilijk moment met onverwachte praktische of financiële vragen wordt geconfronteerd.