Na heel wat (valse) bommeldingen op vliegtuigen: waarom je niet meteen moet panikeren

Vliegtuig uit Warschau kon veilig landen in Brussel

Een toestel van LOT Polish Airlines dat vanuit Warschau naar Brussels Airport vloog, kreeg te maken met een verdachte melding. De federale politie analyseerde de situatie. Bijkomende veiligheidsmaatregelen bleken niet nodig en het vliegtuig is veilig geland. Ook elders in Europa waren er meldingen. Een vlucht van Dublin naar Rome werd na een bomdreiging omgeleid naar een luchthaven in Frankrijk.

Dat zulke gebeurtenissen vragen oproepen, is begrijpelijk. Je moet als reiziger door een controle, je handbagage wordt onderzocht en ook je koffer verdwijnt niet zomaar ongecontroleerd in het ruim. Hoe kan er dan nog sprake zijn van een bommelding? Het antwoord begint bij wat dat woord precies betekent: er is een dreiging geuit. Daarmee staat nog niet vast dat iemand daadwerkelijk een explosief aan boord heeft gebracht.

Een bommelding bewijst niet dat de beveiliging is doorbroken

Een dreigement is geen bewijs van een aanwezige bom. Voor de beoordeling van een melding is onderzoek nodig. Een omleiding of bijkomende controle vertelt daarom op zichzelf niet dat er een explosief werd gevonden. Het zijn maatregelen waarmee op een mogelijk risico kan worden gereageerd.

Ook de verschillende reacties op meldingen zijn niet automatisch tegenstrijdig. Bij het toestel naar Brussel waren na analyse geen extra maatregelen nodig. De vlucht van Dublin naar Rome werd wel omgeleid. Zonder alle onderzoeksgegevens kun je daaruit niet afleiden dat de beveiliging bij de ene vlucht beter of slechter werkte. Evenmin kun je elke melding meteen als loos alarm bestempelen.

Hoe moeilijk is het om een bom aan boord te krijgen?

De beveiliging op Europese luchthavens is uitdrukkelijk bedoeld om explosieven en andere verboden voorwerpen uit vliegtuigen te houden. Daarvoor bestaat een combinatie van beveiligingsmaatregelen voor passagiers, bagage en vliegtuigen. Het gaat dus om veel meer dan het controlepoortje waar je zelf doorheen loopt.

Handbagage en ruimbagage vallen onder de beveiligingscontroles. Daarnaast zijn er toegangscontroles en bewaking op de luchthaven, controles van vliegtuigen en beveiligingsmaatregelen voor vracht, post en bevoorrading. Ook de selectie en opleiding van personeel maken deel uit van het Europese beveiligingskader.

Daaruit volgt een geruststellende vaststelling: de bescherming van een vlucht hangt niet uitsluitend af van één controle aan de vertrekhal. Verschillende maatregelen vullen elkaar aan. Dat rechtvaardigt geen belofte dat een aanslag onmogelijk is. Het maakt wel duidelijk waarom het beeld van iemand die zomaar met een bom instapt, geen juiste voorstelling is van de normale luchthavenwerking.

Een ingecheckte koffer wordt ook gecontroleerd

Over ruimbagage bestaat soms verwarring, omdat je die controles doorgaans niet zelf ziet. Toch schrijven de Europese regels voor dat ruimbagage vóór het laden wordt gescreend. Voor overstappende bagage bestaan onder voorwaarden uitzonderingen op een nieuwe controle, bijvoorbeeld wanneer de eerdere screening aan erkende beveiligingsnormen voldoet. Dat is dus iets anders dan bagage die zonder beveiliging wordt meegenomen.

Ook het vliegtuig zelf moet vóór vertrek een beveiligingscontrole of doorzoeking ondergaan zoals de regels voorschrijven. Vervolgens moet het beschermd worden tegen ongeoorloofde inmenging. De beveiliging omvat daarmee zowel wat er wordt meegenomen als de bescherming van het toestel.

Waarom een ingrijpende reactie ook geruststellend kan zijn

Voor bomdreigingen bestaan afspraken tussen bemanning, luchtverkeersleiding en bevoegde autoriteiten. Die voorzien onder meer in het doorgeven van informatie en het ondersteunen van de verdere vluchtuitvoering. Er hoeft dus niet vanaf nul te worden bedacht wat er moet gebeuren wanneer een melding binnenkomt.