Na alle kritiek op Kamp Fly: dan volgt de echte test voor het programma

Wat is Kamp Fly precies?

In Kamp Fly gaan acht jongeren van 17 tot 19 jaar die vastlopen in hun schooltraject op avontuur met Tom Waes en voormalig Special Forces-instructeur Robert Vliegen, beter bekend als Fly. Ook voormalig Special Forces-operatoren Ralph en Bush en psychologe Sarah Van Pelt maken deel uit van de begeleiding.

De deelnemers krijgen fysieke en mentale uitdagingen in de natuur. Het doel is hen te inspireren, hun grenzen te laten verkennen en opnieuw perspectief te bieden. Fly vertrekt daarbij vanuit zijn eigen ervaring: hij verliet zelf het middelbaar zonder diploma en vond later richting bij de Special Forces.

Waar zit de kritiek op de aanpak?

De discussie draait vooral om de boodschap die een kamp met militaire invloeden kan overbrengen. Als discipline en doorzetten sterk in beeld komen, kan de indruk ontstaan dat jongeren vooral uitvallen omdat ze onvoldoende hun best doen. Dat is een te eenvoudige verklaring voor een probleem met uiteenlopende oorzaken.

Bij de risicofactoren voor schooluitval horen onder meer een verkeerde studiekeuze, leerachterstand, pesten, een moeilijke thuissituatie en psychische problemen. Schoolweigering kan bovendien samenhangen met ernstige angst of emotionele klachten. Zo’n situatie vraagt iets anders dan een jongere die vooral richting of dagelijkse structuur mist.

Schooluitval is geen diagnose waarvoor één aanpak bestaat. Dat is de sterkste inhoudelijke bedenking bij het idee dat een intensief kamp jongeren opnieuw op weg kan zetten. Eerst moet duidelijk zijn waarom iemand is vastgelopen.

Een uitdagend kamp kan wel degelijk iets betekenen

Daarmee is een avontuur in de natuur niet automatisch zinloos. Samen een opdracht volbrengen kan een andere ervaring bieden dan opnieuw vastlopen in een klas. Een jongere kan ontdekken ergens goed in te zijn, steun ervaren of een succes boeken buiten het vertrouwde schoolsysteem. Dat zijn mogelijke voordelen, geen vastgestelde resultaten van Kamp Fly.

Een onderzoeksoverzicht over natuurgerichte trajecten voor adolescenten vond positieve effecten op verschillende uitkomsten rond mentaal welzijn. Tegelijk beoordeelden de onderzoekers de zekerheid van het bewijs als laag tot zeer laag. De onderzochte programma’s verschilden bovendien van elkaar.

Dat onderzoek bewijst dus niet dat militaire discipline schooluitval oplost. Het ondersteunt hoogstens de mogelijkheid dat zorgvuldig begeleide activiteiten in de natuur sommige jongeren kunnen helpen. Ook is een verbetering van het welzijn niet hetzelfde als opnieuw deelnemen aan onderwijs of een diploma behalen.

De begeleiding weegt zwaarder dan de zwaarte van de opdracht

Een inschatting is dat de waarde van zo’n kamp vooral afhangt van het maatwerk. Kan een jongere aangeven dat een opdracht te veel wordt? Wordt een grens serieus genomen? En wordt achteraf besproken wat iemand heeft ervaren en hoe dat in het dagelijkse leven bruikbaar kan zijn?

De aanwezigheid van een psychologe is relevant, maar volstaat op zichzelf niet om de kwaliteit of het effect van een volledig traject vast te stellen. Daarvoor is meer informatie nodig over de selectie, begeleiding en opvolging. Een televisieaflevering toont bovendien een gemonteerde selectie van wat er gebeurde.

De echte test volgt na Corsica

Een intens kamp verandert niet vanzelf de omstandigheden waarin iemand eerder vastliep. Terug thuis blijven bijvoorbeeld de studiekeuze, de schoolomgeving en eventuele ondersteuningsnoden bestaan. Daarom is de verbinding met verdere begeleiding essentieel in de beoordeling van het concept.

Ook bij een bredere aanpak van vroegtijdig schoolverlaten ligt de verantwoordelijkheid niet uitsluitend bij jongeren en hun ouders. Schoolklimaat, passende leerwegen en samenwerking tussen onderwijs, welzijn en werk spelen eveneens een rol.

De inschatting: mogelijke opstap, geen bewezen oplossing

Kamp Fly kan voor individuele deelnemers een betekenisvolle ervaring zijn, maar mag niet worden voorgesteld als een bewezen antwoord op schooluitval. De kritiek is terecht zodra de boodschap wordt dat jongeren vooral harder moeten worden. Omgekeerd zou het te ver gaan om zonder volledige evaluatie te besluiten dat het kamp niemand kan helpen.

Het programma voorziet een terugblik met de deelnemers een halfjaar na het kamp. Die kan tonen hoe zij hun ervaring beoordelen. Ook positieve getuigenissen blijven echter iets anders dan onafhankelijk bewijs van blijvende werking. De doorslaggevende vraag is niet alleen of iemand een zware tocht aankan, maar of die jongere daarna duurzaam meer welzijn, passende ondersteuning en toekomstperspectief ervaart.