Vapen wint terrein bij jongeren: nieuwe cijfers baren grote zorgen

E-sigaretten nemen de rol van tabak over

Uit de bevraging blijkt dat één op de vier leerlingen tussen twaalf en achttien jaar vorig schooljaar minstens één keer nicotine heeft gebruikt. In totaal gaat het om 24,9 procent. Het Vlaams Instituut Gezond Leven noemt dat de belangrijkste vaststelling: jongeren blijven nicotine gebruiken, ook al verdwijnt de klassieke sigaret uit beeld.

Waar vroeger vooral tabak populair was, is dat nu de e-sigaret. Maar liefst achtentwintig procent van de leerlingen heeft ooit al gevapet, en bijna een kwart deed dat minstens één keer in het afgelopen schooljaar. Opvallend is vooral de sterke stijging van het regelmatige gebruik. Negen procent vapete minstens één keer per week, tegenover zes komma vijf procent een jaar eerder. Dagelijks gebruik steeg van drie komma zeven procent naar zes komma één procent.

Tabak verdwijnt, maar nicotine blijft

Het aantal jongeren dat tabak rookt, blijft verder dalen. Nog slechts één komma vier procent rookt uitsluitend tabak. Tegelijk gebruikt tien komma drie procent enkel e-sigaretten, terwijl dertien komma twee procent zowel tabak als e-sigaretten gebruikt. Daarmee wordt de e-sigaret voor veel jongeren een vanzelfsprekend alternatief voor de klassieke sigaret.

Volgens Gezond Leven is dat geen goed nieuws. “E-sigaretten nemen duidelijk de rol van tabak over,” klinkt het bij VRTNWS. “Vapen is daarmee de motor achter het nog altijd hoge nicotinegebruik bij jongeren.”

Zelden zonder nicotine

Hoewel er ook e-sigaretten zonder nicotine bestaan, worden die bijna niet gebruikt door leerlingen. “Maar vier procent zei enkel e-sigaretten zonder nicotine te gebruiken,” zegt Pieter Debognies van Gezond Leven. Hij benadrukt dat nicotine niet het enige schadelijke element is. Ook zonder nicotine zijn er gezondheidsrisico’s door de stoffen die bij verhitting vrijkomen. Daarom pleit het instituut ervoor om geen onderscheid te maken tussen tabak en e-sigaretten. “Het ene product mag niet aantrekkelijker of toegankelijker zijn voor jongeren dan het andere. Er moet op alle nicotineproducten even streng gecontroleerd en gesanctioneerd worden als de regels niet worden nageleefd.”

Ook vape-sector vraagt strengere controles

VapeBel, de federatie van vape-distributeurs en retailers, geeft aan dat ze meer handhaving en sensibilisering ondersteunen. Ze benadrukken dat speciaalzaken al streng controleren op leeftijd en identiteit. Daarom pleiten ze voor even strenge controles in dag- en nachtwinkels en bij onlineverkoop. Ze zien daarnaast een rol voor koeriersbedrijven en betaalproviders om illegale verkoop tegen te gaan.

Meisjes vapen nu meer dan jongens

Een opvallende verschuiving is dat voor het eerst meer meisjes dan jongens vapen. Bij meisjes vapet vierentwintig komma negen procent, bij jongens tweeëntwintig komma twee procent. Vooral bij meisjes is de stijging opvallend: hun gebruik is in vijf jaar tijd meer dan verdubbeld.

Nieuwsgierigheid blijft de grootste drijfveer

Jongeren starten vooral met vapen uit nieuwsgierigheid. Meer dan tachtig procent geeft dat als belangrijkste reden op. Bijna veertig procent zegt te vapen om niet opnieuw te beginnen roken. Tegelijk blijft het zo dat drie op de vier leerlingen nooit nicotine gebruikt. Dat cijfer blijft al meer dan vijf schooljaren constant.