Worden zomers met 40 graden het nieuwe normaal? Expert geeft antwoord

Hoe kijkt Thiery naar de tropische temperaturen, die recent tot bijna 40 graden opliepen? Is het ongezien, of wordt dit het nieuwe normaal?

"De vorige hittegolf was toch een uitzonderlijk sterke. Maar wat bijzonder is, is dat de hitte zich steeds vroeger en later in het seizoen voordoet. We zaten technisch gezien nog maar in de lente, en normaal gezien zijn hittegolven iets voor tijdens de zomervakantie. Nu vond het plaats in volle examenperiode."

Een vicieuze cirkel

"Doordat het hogedrukgebied zich ten oosten van ons bevond kregen we bovendien nog de aanvoer van warme lucht uit het zuiden - vanuit de Sahara via Spanje en Frankrijk naar onze streken. En door de klimaatverandering is die lucht vandaag warmer dan dertig jaar geleden."

"We komen uit een zeer droge lente en de bodems zijn kurkdroog. Dan krijg je een vicieuze cirkel, een wisselwerking tussen droogte en hitte."

"Normaal gaat de energie van de zon het water verdampen, maar dat is niet aanwezig, dus gaat de energie van de zon naar verdere opwarming, die de bodem verder uitdroogt, waardoor er nog meer energie van de zon naar opwarming gaat."

"Die vicieuze cirkel van hitte en droogte is iets wat we vaker zien in een wereld met klimaatverandering. Die dingen komen allemaal samen in wat we nu zien en dragen duidelijk de stempel van de klimaatverandering."

Grillige straalstroom

Ook een grillige straalstroom speelt een rol. "De klimaatverandering zorgt voor een steeds bochtigere straalstroom. We zien dat tijdens de zomer. In de winter is daar nog meer onzekerheid rond."

"Maar die bochtigere straalstroom maakt dat de weersystemen meer ter plaatse gaan blijven trappelen. En zo krijgen we hogedrukgebieden voor een langere periode op dezelfde plaats. En daardoor kan de hittegolf zich sterker gaan opbouwen."

Opwarming van de aarde

Het heeft dus te maken met de opwarming van de aarde? "Er is geen twijfel over dat fenomenen zoals we vandaag zien gelinkt kunnen worden aan de klimaatverandering."

"In mijn team hebben wij een studie gedaan en we hebben bekeken hoeveel bijkomende hittedagen we hebben als gevolg van de klimaatverandering op elke locatie op aarde."

"Als je dan kijkt naar België, en je vertrekt van de drie à vier warmste dagen per jaar als basis, dan zien we dat er vandaag vijf bijkomende hittedagen zijn. Vandaag zijn in België meer dan de helft van het totaal aantal hittedagen toe te schrijven aan de klimaatverandering."

"In sommige tropische gebieden gaat het tot 80 à 100 bijkomende hittedagen per jaar. Er is dus een enorme toename van het aantal hittedagen in heel de wereld."

Wat betekent dit voor de toekomst, bijvoorbeeld achter dertig jaar?

"We zien dat hittegolven steeds vaker gaan voorkomen. We zien van de 200 hittegolven die er in de recente periode zijn geweest er een kwart niet mogelijk waren geweest in een wereld zonder klimaatverandering. Dus we zien vandaag al die afdruk."

"Maar in de toekomst gaat die afdruk steeds duidelijker worden. Als we kijken naar een anderhalve graad warmere wereld, waarin we ons volgend decennium al structureel gaan kunnen bevinden, dan zien we dat de kans op extreem dodelijke hitte zal verdubbelen ten opzichte van vandaag."

Kunnen we ons daarop voorbereiden?

"We kunnen ons aanpassen en we zien dat zaken als hitteplannen wel degelijk hun vruchten afwerpen. Tegelijk zien we dat die aanpassing aan de klimaatverandering duidelijk haar grenzen heeft, en we botsen zeer snel op die grenzen."

"En dan komt toch wel de boodschap sterk naar voren dat we het probleem bij de wortel moeten aanpakken. We zitten nu nog in die escalerende fase, doordat we nog steeds CO₂ uitstoten, en elk jaar meer."

"We moeten zo snel mogelijk naar een nuluitstoot gaan, om dan het probleem te stabiliseren. De opwarming van de aarde zal niet verder toenemen en het aantal hittedagen zal gaan stabiliseren. Dus dat is het allerbelangrijkste wat we kunnen doen: die escalerende fase stabiliseren."

Wat als we daar niet in slagen? Wat zijn dan de gevolgen voor de samenleving?

"De klimaatextremen hebben verschillende gevolgen, maar als we specifiek kijken naar de hitte dan zijn er heel wat gevolgen. Leren op school, bijvoorbeeld."

"We hebben een studie gedaan naar de PISA-testresultaten en hebben een duidelijk verband vastgesteld tussen het aantal hittedagen en de scores van de leerlingen op die test. We zien dat hitte de scores verlaagt, en we zien dat de zwakst scorende leerlingen het sterkst getroffen worden. Met andere woorden: hitte vergroot de kloof tussen sterke en zwakke leerlingen."

"Zij hebben dubbel zoveel kans hebben om te sterven van hitte"

De meest bekende impact is op het sterftecijfer, zegt Thiery. "We zien het aantal hittedoden toenemen. In België zien we ook een ongelijkheid: mensen die ouder dan 60 jaar zijn en geen middelbaar diploma hebben hebben dubbel zoveel kans hebben om te sterven van hitte in vergelijking met mensen die een diploma hoger onderwijs hebben."