Criminelen moeten mogelijk meebetalen voor hun cel

Tijdens de laatste ministerraad voor de zomervakantie kreeg minister van Justitie Annelies Verlinden verschillende wetsontwerpen goedgekeurd die gericht zijn op de aanpak van georganiseerde criminaliteit. Daarbij springen vooral twee hervormingen in het oog: een mogelijke detentiebijdrage voor zware criminelen en een wijziging van de wrakingsprocedure.

Zware criminelen kunnen bijdrage moeten betalen voor hun detentie

Het meest opvallende voorstel is dat rechters voortaan kunnen beslissen om veroordeelden voor ernstige georganiseerde criminaliteit een financiële bijdrage te laten leveren voor hun verblijf in de gevangenis. Het gaat onder meer om personen die veroordeeld zijn voor drugshandel, mensenhandel of andere zware vormen van georganiseerde misdaad.

De regering stelt dat deze maatregel zich specifiek richt op criminelen die aanzienlijke winsten hebben gemaakt met illegale activiteiten. Volgens een schriftelijke toelichting van het kabinet-Verlinden is het logisch dat wie grote bedragen heeft verdiend met criminaliteit, niet volledig op kosten van de belastingbetaler zijn gevangenisstraf uitzit.

Als voorbeelden worden onder meer veroordeelden uit grote drugsprocessen zoals Costa en Kriva Rochem genoemd. Rechters krijgen de mogelijkheid om in individuele dossiers te beoordelen of een detentiebijdrage passend is.

Bedoeling is criminelen financieel raken

Met de maatregel wil de federale regering niet alleen een symbolisch signaal geven, maar ook het financiële voordeel van georganiseerde criminaliteit verder afbouwen. De redenering is dat criminelen niet alleen hun illegale opbrengsten kunnen verliezen via verbeurdverklaringen, maar in bepaalde gevallen ook een deel van de kosten van hun detentie moeten dragen.

De detentiebijdrage zou bovendien geen automatische sanctie worden. De rechter zal telkens moeten oordelen of de bijdrage verantwoord is, rekening houdend met de concrete omstandigheden van de zaak en de financiële situatie van de veroordeelde.

Buitenland kent gelijkaardige systemen, maar experts blijven kritisch

Het idee is niet volledig nieuw. In verschillende landen bestaan al systemen waarbij gedetineerden onder bepaalde voorwaarden bijdragen aan de kosten van hun opsluiting. Toch plaatsen verschillende experts vraagtekens bij de praktische en juridische haalbaarheid.

Critici wijzen erop dat veel veroordeelden officieel weinig of geen vermogen meer bezitten wanneer ze in de gevangenis terechtkomen. Criminele opbrengsten zijn vaak verborgen, witgewassen of reeds in beslag genomen. Daardoor rijst de vraag hoeveel inkomsten de maatregel uiteindelijk daadwerkelijk zal opleveren.

Daarnaast waarschuwen sommige juristen dat een detentiebijdrage niet mag uitgroeien tot een bijkomende straf bovenop de gevangenisstraf zelf.

Ook hervorming van wrakingsprocedure zorgt voor kritiek

Naast de detentiebijdrage keurde de regering ook een hervorming van de wrakingsprocedure goed. Via een wrakingsverzoek kan een partij vragen om een rechter te vervangen wanneer er twijfels bestaan over diens onpartijdigheid.

De regering wil zo misbruik van die procedure tegengaan en ervoor zorgen dat rechtszaken minder vertraging oplopen. Vanuit de advocatuur klinkt echter ongenoegen. Verschillende advocaten vrezen dat de nieuwe regels de mogelijkheden beperken om de onafhankelijkheid van rechters in vraag te stellen wanneer daar volgens hen gegronde redenen voor bestaan.

De wetsontwerpen moeten de komende periode nog het parlementaire traject doorlopen voordat de nieuwe regels effectief in werking kunnen treden.