Interview. Gert Peersman mist pijler in begroting: "Levert op zonder mensen pijn te doen"

Belgische begroting heeft nood aan meer dan besparingen

De komende begrotingsonderhandelingen worden opnieuw een moeilijke evenwichtsoefening voor de federale regering. België kampt al jaren met een groot begrotingstekort en staat tegelijk voor structurele uitdagingen zoals de vergrijzing, stijgende pensioenuitgaven en hogere rentelasten.

Volgens Gert Peersman, econoom en hoogleraar aan de Universiteit Gent, is het onvermijdelijk dat de regering op korte termijn ingrijpt. “Je moet op korte termijn je begroting in orde maken. Je moet snoeien in de uitgaven en bijkomende inkomsten zoeken. Er is geen alternatief”, start hij het gesprek met Redactie24. Maar volgens Peersman volstaat een klassieke begrotingsaanpak niet. Enkel besparen en belastingen verhogen kan volgens hem geen duurzame strategie zijn. “Je kan dat niet blijven doen.”

Begrotingsprobleem dreigt elk jaar terug te keren

Wanneer België enkel focust op jaarlijkse begrotingscontroles, dreigt hetzelfde probleem telkens terug te keren. Volgens Peersman zullen de uitdagingen de komende jaren zelfs groter worden. “Als je op langere termijn naar de begroting kijkt, weet je dat de uitdaging die we vorig en dit jaar hebben, volgend jaar opnieuw op ons afkomt.” De oorzaak ligt volgens hem vooral bij structurele factoren.

De vergrijzing zorgt voor stijgende kosten, terwijl ook de rentelasten op de overheidsschuld blijven wegen. “Ook de volgende regeerperiode gaat het gat in de begroting groot blijven en elk jaar zullen de kosten voor vergrijzing toenemen en de rentelasten verhogen.”

Meer besparen en belastingen verhogen wordt politiek steeds moeilijker

Dat betekent volgens Peersman dat regeringen zonder bijkomende strategie telkens opnieuw moeilijke keuzes zullen moeten maken. Volgens Peersman wordt de begrotingsuitdaging ook politiek steeds gevoeliger. “De regering gaat nieuwe belastingen en besparingen moeten blijven doorvoeren."

"Dat is volgens mij ook politiek dynamiet, omdat het niet over kleine inspanningen zal blijven gaan. De regering gaat alsmaar meer en dieper moeten snijden in uitgaven en bijkomende inkomsten moeten vinden.” Maar volgens de Gentse econoom ontbreekt er momenteel een belangrijk onderdeel in de begrotingsdiscussie.

“Wat ik mis, is een groeibeleid” - Gert Peersman

Naast saneringen en hervormingen zou België volgens Peersman veel sterker moeten inzetten op economische groei. “Wat ik nu zou willen zien, is de inzet op een groeibeleid. Dat mis ik in heel de begrotingsoefening.” Volgens hem gaat een groeibeleid niet over een politieke voorkeur. “Een groeibeleid heeft totaal niets te maken met een politieke visie, maar economische groei kan zeker de Belgische begroting helpen, zonder dat je mensen pijn moet doen.”

Economische groei levert automatisch extra inkomsten op

Peersman legt uit dat economische groei rechtstreeks gevolgen heeft voor de overheidsfinanciën. “Wanneer de economie groeit, hebben we meer economische activiteit en creëer je automatisch meer belastinginkomsten.” Volgens hem hoeft de overheid daarvoor niet de belastingtarieven te verhogen. 

“Je hoeft je percentage niet te verhogen. Je moet gewoon de huidige tarieven behouden. Als de economie groeit, worden die belastingen namelijk op een groter volume toegepast." Zijn redenering: als het bruto binnenlands product (bbp) groeit, profiteert ook de overheid mee via extra belastinginkomsten. “Vandaag zijn de belastinginkomsten ongeveer de helft van het bbp. 

Als het bbp dan met 3 procent groeit, dan heb je als begroting ook de helft daarvan als inkomsten. Het begrotingstekort verbetert dan met 1,5 procent van het bbp zonder dat je iemand moet gaan pijn doen of belastingen verhogen.” Voor Peersman is dat een belangrijke sleutel om de Belgische begroting op langere termijn gezonder te maken.

Groei komt niet vanzelf: beleid moet vandaag starten

Een groeibeleid vraagt om gerichte keuzes en hervormingen.“Natuurlijk komt er niet vanzelf groei in onze economie. Je moet daar een duidelijk en doordacht beleid voor voeren.” Het effect daarvan zal ook niet onmiddellijk zichtbaar zijn. “Je gaat dat de eerste twee jaar nauwelijks voelen. Je voelt dat waarschijnlijk pas vanaf vijf jaar en later.” Toch is het volgens de professor noodzakelijk om nu te beginnen. “Het is wel cruciaal dat we er nu mee beginnen, of we gaan nog langer in een crisis blijven zitten.”