Interview. Waarom de Belgische begroting zo ontspoord is: econoom Gert Peersman legt het uit

"Het is een en-en verhaal" - Gert Peersman

Volgens Gert Peersman is er geen eenvoudige oplossing voor het begrotingstekort. Welke keuzes de regering maakt, hangt grotendeels af van de politieke visie. "Wie eerder links denkt, zal sneller pleiten voor hogere belastingen om het gat in de begroting te dichten. Wie een rechtser standpunt inneemt, zal vooral willen besparen op de uitgaven. Dat is uiteindelijk een politieke keuze."

Toch ziet de hoogleraar een duidelijke economische realiteit. "In mijn ogen is het een en-en verhaal. Zowel de inkomsten zijn gedaald als de uitgaven zijn de voorbije jaren sterk gestegen."

Belastinginkomsten zijn afgenomen

Volgens Peersman zijn de inkomsten van de overheid de afgelopen jaren in verhouding tot het bruto binnenlands product gedaald. Ook de Nationale Bank wees eerder al op die evolutie. "Er blijkt een soort lek te zijn in de belastinginkomsten", vertelt hij aan Redactie24. "Het is niet eenvoudig om precies te achterhalen waar dat vandaan komt, maar er zijn wel enkele duidelijke verklaringen."

Hij verwijst onder meer naar de uitbreiding van flexi-jobs. "Op flexi-jobs worden nauwelijks belastingen en sociale bijdragen betaald. Dat heeft uiteraard een effect op de inkomsten van de overheid." Daarnaast wijst hij op het toenemende gebruik van managementvennootschappen. 

"Steeds meer mensen brengen hun beroepsactiviteit onder in een managementvennootschap, terwijl ze in de praktijk vaak hetzelfde werk blijven doen als vroeger. Daardoor betalen ze minder belastingen." Hoe groot de impact daarvan precies is, blijft volgens Peersman moeilijk te berekenen. "Wij beschikken niet over voldoende gegevens om exact te bepalen hoeveel belastinginkomsten de overheid hierdoor misloopt. Dat maakt het moeilijk om de omvang van het probleem correct in te schatten."

Vergrijzing duwt de uitgaven steeds hoger

Naast de dalende inkomsten ziet Peersman vooral de stijgende overheidsuitgaven als een belangrijke oorzaak van het begrotingsprobleem. "We zien dat de uitgaven de voorbije tien jaar sterk zijn toegenomen als percentage van het bruto binnenlands product."

De belangrijkste verklaring is volgens hem de vergrijzing. "We moeten meer pensioenen uitbetalen omdat steeds meer mensen met pensioen gaan en de levensverwachting blijft stijgen."

Ook de gezondheidszorg wordt daardoor duurder. "Oudere mensen hebben gemiddeld meer gezondheidszorg nodig. Daardoor blijven ook die uitgaven stijgen. Er zijn de voorbije jaren al besparingen doorgevoerd, maar die waren onvoldoende om de opwaartste trend tegen te gaan." Volgens Peersman wegen de stijgende uitgaven uiteindelijk zwaarder door dan de teruglopende inkomsten. "Onderaan de streep staat de begroting vandaag diep in het rood. Daar moet de regering iets aan doen."

Besparen wordt moeilijk zonder de gewesten

Wie vooral wil besparen, botst volgens de econoom op een ander structureel probleem. "Het begrotingstekort zit hoofdzakelijk op federaal niveau, maar daar zitten ook de grootste uitdagingen. Denk aan de overheidsschuld, de rentelasten, de pensioenen en defensie. Net die uitgaven zullen de de komende jaren verder oplopen."

Daarom volstaat het volgens hem niet om uitsluitend op federaal niveau te zoeken naar besparingen. "Als je echt structureel wil besparen, zal je ook de gewesten moeten betrekken." Volgens Peersman geven vooral Wallonië, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en Vlaanderen, in verhouding tot hun bevoegdheden, relatief veel uit. Zij zijn bij alle staatshervormingen rijkelijk bedeeld. Op dat niveau zit ook ons grote ambtenarenapparaat. "Vlaanderen heeft zijn begroting echter bijna in evenwicht en voelt daardoor veel minder druk om extra te besparen."

Meer verantwoordelijkheid voor de regio's

Volgens de UGent-professor zal een duurzame oplossing moeilijk worden zonder een hervorming van de financiering tussen de verschillende overheden. "We zullen de regio's op een of andere manier meer moeten responsabiliseren. Dat kan via een staatshervorming, door bepaalde facturen meer bij de gewesten te leggen of door bevoegdheden anders te verdelen." Peersman benadrukt dat de regering uiteindelijk politieke keuzes zal moeten maken. Maar volgens hem staat één zaak vast: zonder maatregelen aan zowel de inkomsten- als de uitgavenzijde wordt het bijzonder moeilijk om de Belgische begroting opnieuw op een duurzaam pad te krijgen.