Je baas vraagt je om langer te blijven: mag je dat weigeren?

Overuren zijn niet zomaar onbeperkt mogelijk

Een werkgever kan niet naar eigen goeddunken beslissen dat werknemers voortaan elke dag enkele uren langer moeten werken. In België bestaan er regels over de arbeidsduur en over de omstandigheden waarin van de normale grenzen mag worden afgeweken.

Bij een voltijdse werknemer wordt doorgaans gewerkt binnen de arbeidsduur die in de onderneming van toepassing is. Uren die daarbuiten vallen, zijn bovendien niet automatisch overuren in de juridische betekenis van het woord. Dat hangt onder meer af van het uurrooster, de arbeidsregeling en de grenzen die worden overschreden.Je arbeidsovereenkomst, het arbeidsreglement en eventuele cao's spelen daardoor ook een rol.

Vrijwillige overuren mag je baas niet zomaar opleggen

De naam zegt het eigenlijk al: vrijwillige overuren gebeuren met instemming van de werknemer. Sinds 1 april 2026 bestaat er een systeem waarbij maximaal 360 vrijwillige overuren per kalenderjaar kunnen worden gepresteerd.

Daarvoor is vooraf een uitdrukkelijk en schriftelijk akkoord tussen werkgever en werknemer nodig. Dat akkoord wordt voor één jaar gesloten en wordt daarna stilzwijgend verlengd. Beide partijen kunnen het schriftelijk opzeggen met een opzeggingstermijn van één maand.

Je baas kan dus niet op maandagochtend zeggen dat je die avond verplicht drie 'vrijwillige overuren' moet doen wanneer er geen geldig akkoord bestaat.

Ook met zo'n akkoord blijven grenzen gelden. Bij vrijwillige overuren mag de arbeidsduur in principe niet boven 11 uur per dag en 50 uur per week uitkomen.

Toch zijn er situaties waarin overwerk verplicht kan zijn

Dat betekent niet dat je ieder verzoek om langer te werken zonder meer kunt weigeren. De arbeidswet voorziet verschillende uitzonderingen waarbij de normale arbeidsduur mag worden overschreden.

Denk bijvoorbeeld aan een buitengewone vermeerdering van het werk of een onvoorziene noodzakelijkheid. Ook bij een ongeval of een dreigend ongeval en bij bepaalde dringende werkzaamheden aan machines of materiaal kan langer werken noodzakelijk zijn.

In zulke omstandigheden gelden andere regels dan bij vrijwillige overuren. De werkgever moet daarbij de wettelijke voorwaarden en procedures respecteren.

Een concreet voorbeeld maakt het duidelijker. Stel dat er onverwacht een ernstig technisch probleem ontstaat waardoor de normale werking van het bedrijf in gevaar komt. Dan kan de situatie juridisch anders liggen dan wanneer je leidinggevende simpelweg wil dat iedereen langer blijft omdat een gewone planning niet werd gehaald.

Krijg je extra betaald voor overuren?

Ook daar bestaat geen simpel antwoord op dat voor elk extra gewerkt uur geldt. Bij klassieke overuren kan overloon verschuldigd zijn zodra bepaalde arbeidsduurgrenzen worden overschreden.

Het wettelijke overloon bedraagt in de gebruikelijke regeling 50 procent voor overuren tijdens de week, waarbij zaterdag wordt meegerekend, en 100 procent voor overuren op zon- en feestdagen.

Voor vrijwillige overuren geldt sinds april 2026 een bijzondere regeling. Van de maximaal 360 vrijwillige overuren per kalenderjaar zijn er 240 waarvoor geen wettelijk overloon verschuldigd is. De overige 120 kunnen wel recht geven op overloon.

Dat betekent dus ook dat "een uur langer gewerkt" niet automatisch betekent dat je voor dat uur altijd 50 procent extra krijgt. De arbeidsregeling en het soort extra uren zijn belangrijk om dat te bepalen.

Voor deeltijdse werknemers ligt het nog anders

Werk je deeltijds, dan moet je bovendien onderscheid maken tussen bijkomende uren en echte overuren. Niet elk uur boven je deeltijdse uurrooster is meteen een overuur.

Pas wanneer de normale arbeidsduurgrenzen voor voltijdse werknemers binnen de onderneming worden overschreden, gaat het in principe om echte overuren.

Sinds 1 april 2026 gelden daarnaast extra voorwaarden voor deeltijdse werknemers die vrijwillige overuren willen doen. Zo moet er sprake zijn van een tijdelijke vermeerdering van het werk en moet de werknemer in principe al minstens drie jaar deeltijds werken.

Wat doe je als je baas voortdurend vraagt om langer te blijven?

Krijg je structureel de opdracht om na je normale uren verder te werken, dan is het verstandig om eerst te bekijken onder welke regeling die uren worden geregistreerd. Vraag ook hoe ze worden betaald of gecompenseerd en controleer het arbeidsreglement.

Hou eventueel zelf bij wanneer je begint en stopt met werken. Een overzicht van je werkuren kan later nuttig zijn wanneer er discussie ontstaat.

Bij twijfel kun je informatie vragen aan je personeelsdienst, vakbond of de bevoegde diensten van de FOD Werkgelegenheid. Zeker wanneer overuren structureel worden opgelegd zonder duidelijke uitleg of registratie, is het beter om na te gaan of alles correct verloopt.