Oplichters hebben nieuwe truc waardoor AI gevaarlijk wordt

Oplichters proberen AI naar hun websites te lokken

Online oplichters hebben een nieuwe manier gevonden om geloofwaardig over te komen. Ze proberen niet alleen jou te overtuigen, maar richten zich ook op AI-systemen die informatie van websites verwerken. Denk bijvoorbeeld aan automatische AI-samenvattingen die bij een zoekopdracht boven de gewone zoekresultaten kunnen verschijnen.

Dat maakt de aanpak bijzonder verraderlijk. Je hoeft niet eens rechtstreeks op een verdachte advertentie te klikken om met misleidende informatie geconfronteerd te worden. Je stelt een vraag aan een zoekmachine en krijgt een antwoord dat door AI is samengesteld. Staat daarin dat een bepaalde organisatie betrouwbaar, onafhankelijk of voordelig is, dan kan dat al voldoende zijn om je gerust te stellen. Net daar proberen oplichters gebruik van te maken.

Een energiecontract kan plots betrouwbaar lijken

Een concreet voorbeeld draait rond energiecontracten. Bij een zoekopdracht naar de ‘Landelijke Energiebond’ verscheen een AI-samenvatting waarin de organisatie werd omschreven als een gratis en onafhankelijk platform om energiecontracten voor elektriciteit en aardgas in België te vergelijken.

Daar bleef het niet bij. In de samenvatting werd ook gesproken over onafhankelijk advies en de mogelijkheid om honderden euro's per jaar te besparen. Je begrijpt meteen waarom zo'n tekst vertrouwen kan wekken. Stel dat je onverwacht wordt opgebeld met een aanbod voor een energiecontract. Je kent de naam niet en besluit daarom even te googelen. Wanneer je bovenaan vervolgens een keurig AI-antwoord krijgt waarin de organisatie betrouwbaar lijkt, heb je misschien het gevoel dat je controle voldoende was.

Het probleem is dat de informatie in zo'n antwoord onder meer afkomstig kan zijn van de organisatie zelf. Je denkt dus dat je een onafhankelijke controle uitvoert, terwijl je mogelijk opnieuw naar informatie kijkt die door dezelfde partij naar buiten werd gebracht.

Bij andere zoekopdrachten kunnen vervolgens heel andere resultaten verschijnen, bijvoorbeeld wanneer je de naam combineert met woorden als ‘oplichting’, ‘klachten’ of ‘ervaringen’.

Dit gebeurt niet alleen bij energiecontracten

Het probleem beperkt zich niet tot België en evenmin tot de energiesector. Buitenlandse onderzoeken laten zien dat AI-systemen op verschillende manieren kunnen worden beïnvloed door informatie die online wordt geplaatst.

The Guardian testte bijvoorbeeld hoe een AI-zoekfunctie reageerde op verborgen instructies in een webpagina. Daarbij bleek dat de informatie die een AI-systeem over een product gaf, kon worden beïnvloed. Een slecht beoordeeld product kon zo toch veel positiever uit een automatisch gegenereerd antwoord komen.

Dat is belangrijk om te begrijpen. Een AI-systeem ziet niet met eigen ogen dat een bedrijf betrouwbaar is. Het verwerkt informatie die het kan vinden en probeert daar een bruikbaar antwoord van te maken. Wanneer die informatie bewust is opgesteld om het systeem te sturen, kan het eindresultaat misleidend worden.

Ook WIRED waarschuwde voor problemen rond AI-samenvattingen in Google. Verkeerde of gemanipuleerde informatie op websites kan uiteindelijk terechtkomen in antwoorden die bovenaan een zoekpagina verschijnen. Juist de plaats waar veel mensen verwachten snel een betrouwbaar antwoord te krijgen.

Zelfs nagemaakte webshops kunnen in AI-antwoorden belanden

Nog duidelijker wordt het gevaar bij online winkelen. The Guardian beschreef in 2026 hoe AI-tools gebruikers konden verwijzen naar nagemaakte webwinkels die de uitstraling van bekende merken kopieerden.

Voor jou als gebruiker ontstaat dan een vervelende situatie. Je vraagt een AI-assistent bijvoorbeeld waar je een bepaald product kunt kopen en verwacht dat de voorgestelde winkels gecontroleerd of op zijn minst betrouwbaar zijn. Dat hoeft helemaal niet het geval te zijn.

Een professioneel logo, bekende merknaam en goed gebouwde website kunnen al snel voldoende vertrouwen uitstralen. Kom je daar bovendien terecht nadat een AI-tool de website heeft genoemd, dan krijgt zo'n pagina onbewust nog een extra laag geloofwaardigheid.

Oplichters hoeven je daardoor niet altijd rechtstreeks te overtuigen. Het kan al voldoende zijn om ervoor te zorgen dat een zoekmachine of AI-systeem hun informatie oppikt.

Waarom AI-samenvattingen geen veiligheidscontrole zijn

AI kan razendsnel grote hoeveelheden informatie verwerken, maar een automatisch antwoord is niet hetzelfde als een onafhankelijke veiligheidscontrole.

Dat verschil wordt steeds belangrijker nu zoekmachines antwoorden rechtstreeks boven hun traditionele zoekresultaten plaatsen. Vroeger bekeek je misschien vijf of zes zoekresultaten. Je zag een officiële website, een nieuwsartikel, een forum en eventueel een waarschuwing van een overheidsdienst. Daarna vormde je zelf een beeld.

Nu krijg je steeds vaker eerst één samenvatting. Dat is gemakkelijk, maar kan ook het gevoel geven dat alle relevante bronnen al tegen elkaar zijn afgewogen en gecontroleerd. Dat gevoel kan gevaarlijk zijn wanneer je op het punt staat een contract af te sluiten, geld over te maken of persoonsgegevens door te geven.

Zoek bewust naar informatie die het mooie verhaal tegenspreekt

Je hoeft AI-antwoorden daarom zeker niet te negeren. Gebruik ze alleen niet als enige controle.

Word je gebeld met een interessant energieaanbod? Zoek eerst de naam van de aanbieder op en kijk daarna verder. Combineer de bedrijfsnaam bijvoorbeeld met ‘oplichting’, ‘klachten’ en ‘ervaringen’. Controleer ook of je onafhankelijke informatie vindt en kijk goed van welke websites de geruststellende beweringen afkomstig zijn.

Hetzelfde geldt wanneer een AI-tool een webshop, beleggingsplatform of andere dienst aanbeveelt. Ga niet alleen af op de tekst die je voorgeschoteld krijgt. Controleer het webadres, zoek bedrijfsgegevens op en wees extra voorzichtig wanneer je onder druk wordt gezet om snel te betalen of gegevens achter te laten.

Het advies is om om de identiteit en contactgegevens van een verkoper te controleren voordat je met een onbekende partij in zee gaat.

Dat keurige AI-antwoord kan dus onvoldoende zijn

De manier waarop oplichters te werk gaan, verandert mee met de technologie die we gebruiken. Een geloofwaardige website was vroeger vooral bedoeld om jou te overtuigen. Tegenwoordig kan de informatie op zo'n website daarnaast worden geschreven met zoekmachines en AI-systemen in het achterhoofd.