Donkere dagen komen maar er is hoop: 's avonds al langer licht nog voor kortste dag van het jaar

In Brussel gaat de zon in 2026 rond 12 december het vroegst onder, omstreeks 16.37 uur. De kortste dag valt op 21 december. In een tabel die op hele minuten afrondt, zie je dat vroege uur meerdere dagen na elkaar. Het verschil tussen die twee momenten zit vooral in de ochtend. De zon komt tegen de kortste dag nog later op, waardoor er over de hele dag minder tijd tussen zonsopkomst en zonsondergang zit.

Wat verandert er tussen 12 en 21 december?

De zonnetijden voor Ukkel maken dat verschil concreet. Op 12 december komt de zon er rond 8.36 uur op en gaat ze omstreeks 16.37 uur onder. Op 21 december verschijnt ze pas rond 8.42 uur en zakt ze omstreeks 16.39 uur onder de horizon. De avond krijgt er dus ongeveer twee minuten bij, terwijl de ochtend zo’n zes minuten verliest. Samen blijft er op de kortste dag net geen acht uur tussen zonsopkomst en zonsondergang over.

Rond de winterzonnewende helt het noordelijk halfrond het verst van de zon af. De zon beschrijft dan voor ons een korte, lage boog boven de horizon. Dat bepaalt hoeveel daglicht we in totaal krijgen. Voor het uur waarop het eerste of laatste zonlicht valt, telt ook mee waar die boog terechtkomt op onze klok.

Het midden van de zonnedag schuift op

Het midden van de dag, astronomisch bekeken, valt wanneer de zon haar hoogste punt bereikt. Dat heet de zonnemiddag. In Ukkel valt die op 12 december rond 12.36 uur en op 21 december rond 12.41 uur. In die negen dagen schuift het hoogste punt van de zon op onze klok dus ongeveer vijf minuten naar achteren. De tijden van zonsopkomst en zonsondergang schuiven met dat middelpunt mee, terwijl de tijd ertussen nog korter wordt.

In de ochtend versterken die twee effecten elkaar. De zonnemiddag valt later én de kortere zonneboog begint dichter bij die middag. In de namiddag werken de effecten in tegengestelde richting. Vlak voor de kortste dag schuift het middelpunt voldoende op om de zonsondergang toch wat later te laten vallen.

Die verschuiving hangt samen met de schuine aardas en de licht elliptische baan van de aarde rond de zon. De aarde beweegt daardoor ook met wisselende snelheid door haar baan. De tijd tussen twee opeenvolgende zonnemiddagen kan iets afwijken van de 24 uur die onze klok telt. Het verschil tussen de tijd die je uit de stand van de zon afleidt en de gemiddelde zonnetijd heet de tijdsvereffening.

Wanneer komt de zon dan het laatst op?

In Brussel valt de laatste zonsopkomst van het jaar op 31 december. Tegen die tijd gaat de zon in Ukkel omstreeks 16.46 uur onder, ongeveer negen minuten later dan op 12 december. De eerste winst aan daglicht na de winterzonnewende merk je dus vooral aan het einde van de namiddag. Aan het begin van de dag moet je er nog even op wachten.