KMI publiceert waanzinnige cijfers over voorbije periode die je doen slikken

Oktober was warmer dan normaal in Ukkel

Oktober eindigde in Ukkel met een gemiddelde temperatuur van 12,3 graden. Het langjarige gemiddelde voor deze maand bedraagt 11,3 graden. Daarmee kwam de maand precies één graad boven de normale waarde uit. Dat verschil gaat over het gemiddelde van de volledige maand, niet over de temperatuur op een bepaalde namiddag of tijdens enkele koude ochtenden.

Daarmee was oktober de 21ste opeenvolgende maand die warmer verliep dan normaal. Januari 2025 was de laatste maand die kouder eindigde dan gemiddeld. Sindsdien bleef de maandtemperatuur telkens boven de bijbehorende normaalwaarde. Het gaat daarbij om de meetreeks in Ukkel: de cijfers betekenen dus niet dat elke gemeente gedurende al die maanden exact dezelfde afwijking liet optekenen.

Waarom koude dagen het maandgemiddelde niet bepalen

Dat je het op sommige dagen koud had, spreekt een warme maand niet tegen. Een maandgemiddelde brengt alle dagen samen. Koudere perioden drukken dat gemiddelde, terwijl zachtere perioden het omhoogtrekken. Uiteindelijk bepaalt het geheel aan metingen aan welke kant van de normale waarde een maand eindigt.

Een eenvoudig rekenvoorbeeld maakt dat begrijpelijk. Stel dat het daggemiddelde tijdens twintig dagen telkens twee graden boven de normale dagwaarde ligt. Tijdens tien andere dagen ligt het telkens twee graden eronder. Over die dertig dagen blijft dan toch een positieve afwijking over. Dit is uitsluitend een voorbeeld om de berekening uit te leggen, geen beschrijving van het precieze temperatuurverloop in oktober.

Ook de nachten tellen mee

Bij het beoordelen van een maand kijken we gemakkelijk naar de momenten waarop we buiten waren. Een koude fietstocht naar het werk of een frisse avond langs het voetbalveld kan het beeld van een hele week kleuren. Een temperatuurmeting houdt echter geen rekening met welke momenten het meest in je geheugen blijven hangen.

Ook de nachtelijke temperaturen maken deel uit van het temperatuurverloop. Een maand kan bijvoorbeeld zachte nachten hebben zonder dat de namiddagen uitzonderlijk warm aanvoelen. Omgekeerd maakt een zonnige middag een maand niet automatisch warm wanneer de overige dagen en nachten koel verlopen. Een maandgemiddelde is daarom iets anders dan een gemiddelde van de hoogste middagtemperaturen.

Wat betekent ‘normaal’ bij temperaturen?

Het woord normaal verwijst hier naar een vaste vergelijkingsbasis. Voor deze cijfers wordt de referentieperiode van 1991 tot en met 2020 gebruikt. De oktoberwaarde wordt dus vergeleken met het gemiddelde van de oktobermaanden uit die dertig jaar. Zo krijgt een temperatuur een duidelijke plaats tegenover wat in die periode gebruikelijk was.

Elke kalendermaand heeft daarbij haar eigen normaalwaarde. Een zachte wintermaand hoeft uiteraard niet warmer te zijn dan een koele zomermaand. Bij de beoordeling telt het verschil tegenover het gemiddelde voor precies die maand. De afwijking tegenover het langjarige gemiddelde maakt zulke vergelijkingen mogelijk zonder winter- en zomertemperaturen door elkaar te halen.

Een lange reeks betekent niet elke maand een record

Warmer dan normaal betekent bovendien niet automatisch recordwarm. Een maand kan boven haar langjarige gemiddelde eindigen en toch ruim onder de warmste maand uit de meetreeks blijven. Het bijzondere aan deze vaststelling zit dan ook in de opeenvolging: maand na maand bleef de temperatuur aan dezelfde kant van de vergelijkingswaarde.

De temperatuurcijfers voor oktober in Ukkel voegen opnieuw een warmere maand aan die reeks toe. Enkele koude dagen kunnen daar perfect deel van uitmaken. Ze wegen mee in het eindresultaat, maar wissen het effect van alle zachtere dagen en nachten niet zomaar uit.