Cyberexpert waarschuwt: zo proberen criminelen je voor duizenden euro's op te lichten

Van Bortel zag al verschillende dossiers waarbij mensen duizenden euro's kwijtraakten nadat ze een geloofwaardige, maar valse e-mail hadden ontvangen. "Ik heb wel al meegemaakt dat iemand een groot bedrag kwijt was aan phishing", zegt de commissaris op de website van de Federale Politie.

Slachtoffer betaalde eerst duizenden euro's

In een van de dossiers waarmee de cyberexpert te maken kreeg, verloor een slachtoffer een aanzienlijk bedrag nadat hij een dreigende e-mail had ontvangen. "De dochter van een slachtoffer contacteerde mij dat haar vader een phishingmail ontvangen had. Daarin vroegen de criminelen een bedrag, ergens tussen 7.600 en 8.000 euro, dat hij moest betalen om vervolging te vermijden."

Het slachtoffer dacht dat hij een officiële boete moest betalen om gerechtelijke problemen te voorkomen en betaalde het gevraagde bedrag. Maar daar bleef het niet bij. 

"Niet veel later nadat hij betaald had, kreeg hij het bericht: het is toch nog niet in orde, nu moet je 16.000 euro betalen om niet gearresteerd te worden." Pas op dat moment begon het slachtoffer te twijfelen en schakelde hij zijn dochter in, waarna de zaak uiteindelijk bij de politie terechtkwam.

Hoe gaan cybercriminelen te werk?

Volgens Christophe Van Bortel volgen de oplichters vaak een gelijkaardige werkwijze. Ze sturen massaal e-mails naar honderden of zelfs duizenden mensen in de hoop dat een klein percentage in het verhaal gelooft.

"Ze sturen honderden mails uit. Die gaan over een misdrijf dat jou ten laste wordt gelegd, meestal zedenfeiten." De e-mails zijn vaak opgesteld in een officiële stijl en maken soms misbruik van logo's van overheidsdiensten, politiediensten of gerechtelijke instanties.

In de berichten wordt beweerd dat de ontvanger betrokken zou zijn bij strafbare feiten en dat hij enkel vervolging, een boete of een arrestatie kan vermijden door onmiddellijk een geldbedrag te betalen. Het doel van de criminelen is vooral om paniek te veroorzaken, waardoor slachtoffers minder kritisch nadenken en sneller geneigd zijn om te betalen.

Ook valse meldingen over gehackte computers

Een andere veelgebruikte methode is de zogenaamde "gehackte computer"-fraude. "Er is ook het verhaal dat jouw computer gehackt is, en als je betaalt, dan geven ze jouw computer terug vrij."

Sommige slachtoffers ontvangen berichten waarin criminelen beweren dat zij toegang hebben gekregen tot persoonlijke bestanden, foto's of wachtwoorden. Vervolgens eisen ze een betaling om die gegevens niet openbaar te maken of om de computer opnieuw vrij te geven.

Volgens Van Bortel draait het telkens om hetzelfde principe. "Eigenlijk gaat het allemaal om hetzelfde. Ze verkopen je een verhaaltje en hopen dat je erin trapt en betaalt."

Waarom trappen mensen toch in zulke oplichting?

Cybercriminelen zijn bijzonder goed in het inspelen op menselijke emoties. Angst om vervolgd te worden, schaamte, stress of de vrees om persoonlijke gegevens te verliezen, kunnen ervoor zorgen dat mensen impulsief handelen.

Bovendien worden de berichten vaak zo opgesteld dat ze dringend lijken. Slachtoffers krijgen bijvoorbeeld slechts enkele uren om te betalen of worden gewaarschuwd dat de politie onderweg is. Die tijdsdruk vermindert de kans dat mensen eerst advies vragen aan familie, vrienden of de politie.

Hoe herken je phishing en andere cyberoplichting?

Volgens cyberexperts zijn er verschillende signalen die erop kunnen wijzen dat een bericht frauduleus is. Overheidsdiensten, politie en gerechtelijke instanties vragen vrijwel nooit om boetes via e-mail te betalen. Ook dreigende berichten die onmiddellijke betaling eisen, zijn vaak verdacht.

Daarnaast bevatten phishingmails regelmatig taal- of spellingsfouten, vreemde e-mailadressen of onpersoonlijke aanspreekvormen. Ook betalingen via cryptomunten, prepaidkaarten of buitenlandse rekeningnummers vormen vaak een belangrijk alarmsignaal.

Wat moet je doen als je zo'n bericht ontvangt?

Wie een verdachte e-mail ontvangt, doet er goed aan om niet onmiddellijk te reageren en zeker geen geld over te maken. Controleer steeds de afzender, klik niet op verdachte links en open geen onbekende bijlagen. Bij twijfel is het verstandig om contact op te nemen met de betrokken instantie of de politie.

Wie toch slachtoffer werd en geld heeft overgemaakt, moet zo snel mogelijk zijn bank contacteren en aangifte doen bij de politie. Hoe sneller er wordt gereageerd, hoe groter de kans dat verdere schade kan worden beperkt.