INTERVIEW. Ook jouw woning kan doelwit worden van hackers: expert legt uit hoe je je beschermt

Cyberaanvallen op koelinstallaties: waarom doen hackers dat?

De aanvallen op koelinstallaties van supermarkten in verschillende Europese landen maakten voor veel mensen plots heel concreet hoe een cyberaanval kan aanvoelen. Het gaat immers niet alleen om computersystemen of gegevens die worden gestolen. Ook fysieke apparatuur kan worden verstoord of beschadigd.

Edwin Weijdema volgt de ontwikkelingen rond data en cyberveiligheid al jarenlang. "Ik heb de afgelopen 30 jaar altijd rond data gewerkt en de zwakheden en aanvallen op data of wat mensen ook hacking noemen", vertelt hij aan Redactie24. 

"Ik probeer ook mensen een stuk educatie mee te geven. Ik tracht complexe technische zaken te vertalen naar een taal die mensen begrijpen." Volgens Weijdema zijn er verschillende soorten hackers, met uiteenlopende motieven. 

Een eerste groep is uit op financieel gewin. Dat zien we bijvoorbeeld bij ransomware-aanvallen. "Er wordt data gegijzeld en daarna proberen ze mensen of bedrijven af te persen om de data opnieuw vrij te geven."

Daarnaast bestaat er hacktivisme. "Vroeger lieten bepaalde groeperingen boodschappen met graffiti achter op gebouwen of muren om hun ongenoegen te uiten, nu zien we dat websites gehackt worden en er op die manier boodschappen verschijnen."

Een derde soort hackers heeft nog andere doelstellingen. Zij willen apparatuur beschadigen of systemen verstoren om onrust te veroorzaken bij bedrijven en consumenten zoals de aanvallen op de koelinstallaties in supermarkten. "Die acties hebben te maken met de gespannen geopolitieke situatie."

Ook slimme apparaten bij je thuis kunnen gehackt worden

De aanvallen op supermarkten roepen een belangrijke vraag op: als koelinstallaties het doelwit kunnen worden, hoe zit het dan met de apparaten die we zelf thuis met het internet verbinden?

Denk aan slimme thermostaten, verwarmingsinstallaties die je vanop afstand bedient, elektrische laadpalen, slimme deursloten en koelkasten die via een app communiceren. Het zijn allemaal toestellen die ons leven gemakkelijker maken, maar die tegelijk afhankelijk kunnen zijn van digitale verbindingen.

"Voor een hacker zijn alle apparaten die verbonden zijn met internet een gigantisch interessant speelveld", waarschuwt de cyberexpert. "Wanneer elektriciteit of internet uitvalt, zullen veel mensen pas realiseren wat de impact op hun huishouden is en wat de risico's zijn."

De digitale evolutie is volgens hem geleidelijk onze leefgewoonte binnengedrongen, vaak zonder uitgebreid stil te staan bij de mogelijke gevolgen bij inmengingen van buitenaf of wanneer er geen internet meer zou zijn. "Het is ons allemaal een beetje overkomen, die hele digitale evolutie, we zijn het geleidelijk gaan implementeren in onze thuisomgeving."

Kan een hacker zelfs je elektrische auto beïnvloeden?

Een van de opvallendste voorbeelden die Weijdema aanhaalt, heeft betrekking op elektrische auto's. Ook het opladen van een wagen kan volgens hem een mogelijk doelwit zijn wanneer systemen onvoldoende beschermd zijn.

"Buitenstaanders met slechte bedoelingen kunnen het voltage veranderen waartegen je auto aan het opladen is en onder zo'n hoge druk zetten zodat je accu oververhit raakt en in brand vliegt."

Dat voorbeeld toont volgens de cybersecurityspecialist hoe ver de mogelijke gevolgen van een digitale aanval kunnen reiken. Het gaat niet langer uitsluitend om gegevens op een computer, maar ook om technologie die invloed heeft op fysieke toestellen en dagelijkse activiteiten.

Daarom raadt hij mensen aan om kritisch naar hun eigen digitale omgeving te kijken. "Wat is er verbonden en welke apparatuur werkt enkel wanneer het verbonden is? En wat als het internet wegvalt, wat gebeurt er dan? Wat ga je dan doen?"

"Dit is geen sciencefiction meer, maar een aannemelijk risico. Gezinnen houden geen rekening met dit soort risico's totdat het misgaat. En dan heeft iedereen zoiets van: waarom heeft niemand ons dit verteld?"

Zo controleer je of je woning afhankelijk is van internet

Wat kun je zelf doen om beter voorbereid te zijn? Alles begint met bewustwording. Je hoeft daarvoor geen technische kennis te hebben of meteen al je slimme apparaten uit huis te halen. Het belangrijkste is dat je weet welke toestellen met het internet verbonden zijn en wat er gebeurt wanneer die verbinding wegvalt.

Een eenvoudige test kan daarbij helpen. "Je kan voor een test een keer tijdelijk de internetverbinding uitzetten en kijken wat wel en niet blijft functioneren."

Bij de toestellen die niet meer werken, is het belangrijk om na te gaan of er een alternatief bestaat. Kun je ze bijvoorbeeld nog manueel bedienen? Of ben je volledig afhankelijk van een app of internetverbinding of niet?

Heeft je koelkast echt een internetverbinding nodig?

De test kan volgens de expert duidelijk maken dat sommige slimme functies eigenlijk weinig meerwaarde bieden. "Na de test weet je gewoon: de koelkast hoeft niet te communiceren hoeveel melk er nog in de koelkast staat, want als de melk op is, dan kan ik het zelf zien en bijvullen."

Hetzelfde geldt voor bepaalde functies van een slimme verwarming. Een thermostaat hoeft niet noodzakelijk voortdurend gegevens naar een app te sturen om de temperatuur in huis te regelen. "Je kan de verwarming thuis ook manueel altijd kouder of warmer zetten."

Dat betekent niet dat alle slimme functies overbodig zijn. Sommige toepassingen kunnen bijzonder handig blijven. Het komt er vooral op aan dat je weet welke mogelijkheden je hebt wanneer de digitale bediening niet meer beschikbaar is.

Neem ook een fysieke sleutel mee

Een praktisch voorbeeld is de elektrische auto die je via een smartphone-app kunt openen. Dat is handig wanneer alles naar behoren werkt, maar wat als de internetverbinding wegvalt en je de app niet meer kunt gebruiken?

Weijdema raadt daarom aan om ook voor zulke situaties een alternatief achter de hand te houden. "De auto kan je blijven voorverwarmen als je dat leuk vindt in de winter als je veel onderweg bent. Maar neem bijvoorbeeld wel altijd een fysieke sleutel mee, stel dat het internet uitvalt en je niet via je app je auto kan openen, dan is er je sleutel nog en kan je wel thuis raken."

Het is een kleine voorzorgsmaatregel die op een onverwacht moment veel frustratie kan voorkomen. Je hoeft dus niet alle slimme toepassingen te schrappen, maar het is verstandig om niet volledig afhankelijk te worden van één digitale oplossing.

Minder afhankelijk zijn van internet voorkomt paniek

De boodschap van de cybersecurityspecialist is dan ook duidelijk: "Wanneer er een verstoring zou komen in je normale dagelijkse gang van zaken, moet je je daar als gezin bewust op voorbereiden om ermee te kunnen omgaan, zonder dat je daarbij in paniek hoeft te raken”, besluit Edwin Weijdema, expert bij Veeam en Cybersecurity Lead ons gesprek.