Onderzoek. Zo betaal jij ongemerkt meer in de supermarkt

De Nederlandse Consumentenbond onderzocht verschillende producten waarbij de inhoud werd verminderd. De verpakking kan daarbij vaak sterk lijken op de vorige versie, terwijl er minder shampoo, snoep, chocolade of andere producten in zit. Wie alleen naar de verkoopprijs kijkt, merkt een dergelijke prijsstijging dan niet altijd onmiddellijk op. Krimpflatie is daarmee een vorm van verborgen prijsverhoging die consumenten moeilijker kunnen opmerken dan een klassieke prijsstijging.

Wat is krimpflatie precies?

Bij krimpflatie wordt de inhoud van een verpakking kleiner, terwijl de prijs gelijk blijft of onvoldoende daalt om het verlies aan inhoud te compenseren. Als klant betaal je daardoor meer per gram, kilogram, milliliter of ander volume. Een fabrikant kan bijvoorbeeld een verpakking van 400 gram verkleinen naar 360 gram zonder de verkoopprijs aan te passen. Op het prijskaartje staat dan nog altijd hetzelfde bedrag, maar de prijs per kilogram is wel hoger geworden.

De term krimpflatie is een combinatie van de woorden krimpen en inflatie. Het verschijnsel is vooral moeilijk te herkennen wanneer fabrikanten de vormgeving van een verpakking grotendeels behouden. Een verpakking kan er bijna identiek uitzien, terwijl de consument minder product krijgt.

Milky Way: van zes naar vijf repen

Een van de voorbeelden die de Nederlandse Consumentenbond aanhaalt, is Milky Way. De inhoud van de verpakking ging van zes naar vijf repen. Als de prijs niet evenredig daalt, betekent dat voor de consument een aanzienlijke stijging van de prijs per reep. 

Volgens de berekening van de Consumentenbond resulteerde deze verandering in een effectieve prijsstijging van 20 procent. De verpakking wordt dus kleiner, maar voor de consument kan het verschil pas duidelijk worden wanneer de inhoud wordt vergeleken met de vorige verpakking.

Minder shampoo en minder M&M's

Ook Head & Shoulders 2 in 1 Menthol Fresh Shampoo wordt door de Consumentenbond in Nederland genoemd als voorbeeld van krimpflatie. De inhoud van de verpakking daalde van 300 milliliter naar 250 milliliter. Dat is een vermindering van meer dan 16 procent. De prijs daalde volgens de Consumentenbond echter niet evenredig mee, waardoor de consument per hoeveelheid shampoo uiteindelijk 14 procent meer betaalt.

Dit voorbeeld toont waarom consumenten volgens de Consumentenbond niet alleen naar de prijs van een volledige verpakking moeten kijken. Het is vooral de prijs per liter of per kilogram die duidelijk maakt of een product werkelijk duurder is geworden.

Ook M&M's Peanut werd kleiner. De inhoud daalde van 400 gram naar 363 gram. Opnieuw daalde de prijs niet evenredig met de hoeveelheid product. Volgens de Consumentenbond resulteerde dat in een effectieve prijsstijging van ongeveer 10 procent.

Waar kun je als consument op letten?

Wie zich beter tegen krimpflatie wil beschermen, doet er goed aan niet alleen naar de totale prijs van een verpakking te kijken. De prijs per kilogram, liter of eenheid geeft vaak een duidelijker beeld van wat een product werkelijk kost.

In supermarkten staat deze eenheidsprijs op het prijskaartje vermeld. Door producten op basis van de prijs per kilogram of per liter te vergelijken, wordt sneller duidelijk welke verpakking op dat moment de voordeligste is.

Ook het nettogewicht en het volume op de verpakking verdienen aandacht. Bij een vertrouwd product kan het nuttig zijn om te controleren of de hoeveelheid nog dezelfde is als bij eerdere aankopen. Een nieuw ontwerp of een licht gewijzigde verpakking kan soms samengaan met een kleinere inhoud.

Is krimpflatie verboden in België?

In België bestaat er momenteel geen specifieke wetgeving die krimpflatie als afzonderlijke praktijk expliciet verbiedt. Fabrikanten zijn dus niet automatisch verplicht om op de voorkant van een verpakking duidelijk te vermelden dat de inhoud kleiner is geworden.

Producenten mogen de hoeveelheid van een product aanpassen, op voorwaarde dat het nettogewicht of volume correct op het etiket staat vermeld. Een verpakking met minder inhoud is dus op zichzelf niet noodzakelijk illegaal.

Er bestaan wel algemene regels tegen misleidende en oneerlijke handelspraktijken. Het Wetboek van Economisch Recht verbiedt ondernemingen om consumenten te misleiden. Wanneer een verpakking visueel de indruk zou wekken dat de inhoud ongewijzigd is, terwijl die drastisch werd verkleind, kan dat in theorie onder die algemene regels vallen. In de praktijk is het juridisch echter niet altijd eenvoudig om aan te tonen dat een consument daadwerkelijk werd misleid. 

Minister Rob Beenders wil optreden tegen krimpflatie

Minister van Consumentenbescherming Rob Beenders wil naar eigen zeggen iets doen aan de praktijk van krimpflatie. Hij is duidelijk over zijn standpunt: "Dit soort misleidende trucs moet stoppen", zei hij recent nog.

Als het van de minister afhangt, zullen producenten consumenten in de toekomst duidelijker moeten informeren wanneer een verpakking kleiner is geworden. Het idee is dat fabrikanten zouden moeten aangeven dat hun verpakking "gekrompen" is.

Een dergelijke maatregel zou consumenten helpen om sneller te zien dat de inhoud van een product werd verminderd. Daardoor zouden zij bewuster kunnen vergelijken en beter kunnen inschatten of een product werkelijk goedkoper, even duur of juist duurder is geworden.