Wonen vlak bij hoogspanningskabels: zo gevaarlijk is het echt

Hoogspanningskabel komt op woning terecht

In Vlezenbeek, een deelgemeente van Sint-Pieters-Leeuw, ging het zaterdag 22 augustus ernstig mis. Een geleider van een hoogspanningslijn van 380 kilovolt brak af en kwam op verschillende plaatsen naar beneden. Daarbij werden woningen geraakt en ontstond brand in één huis.

De situatie was extra moeilijk voor de hulpdiensten omdat er aanvankelijk nog elektriciteit op de neergekomen kabel stond. De brandweer kon daardoor niet zomaar beginnen blussen. Er vielen gelukkig geen gewonden, maar de schade aan de getroffen woning was groot.

Zo'n gebeurtenis klinkt bijzonder verontrustend wanneer je zelf in de buurt van hoogspanningslijnen woont. Toch is het belangrijk om onderscheid te maken tussen het risico dat een kabel fysiek naar beneden komt en de mogelijke gezondheidseffecten van jarenlang in de buurt van zo'n verbinding wonen.

Kan een hoogspanningskabel zomaar breken?

Dat een geleider afbreekt en op een woning terechtkomt, behoort niet tot de normale risico's waarmee bewoners dagelijks rekening moeten houden. Na het incident in Vlezenbeek werd het voorval als zeer zeldzaam omschreven. Hoogspanningsinfrastructuur wordt ontworpen om langdurig bestand te zijn tegen onder meer wind, temperatuurverschillen en zware weersomstandigheden.

Dat betekent natuurlijk niet dat een technisch defect onmogelijk is. Kabels, masten en verbindingen kunnen beschadigd raken en daarom wordt de infrastructuur gecontroleerd en onderhouden.

Mocht je ooit een elektriciteitskabel op de grond zien liggen, dan is afstand houden cruciaal. Raak de kabel niet aan en kom ook niet dichterbij om te kijken of er nog spanning op staat. Dat is met het blote oog niet vast te stellen. Verwittig de hulpdiensten en blijf uit de omgeving.

Maar hoe zit het met je gezondheid?

Daarover bestaat al jarenlang discussie en er is ondertussen behoorlijk wat onderzoek uitgevoerd. Hoogspanningslijnen waar wisselstroom doorheen loopt, veroorzaken elektrische en magnetische velden.

Het elektrische veld neemt snel af naarmate de afstand groter wordt. Muren houden het bovendien grotendeels tegen, waardoor het elektrische veld binnenshuis zelfs vlak bij een hoogspanningslijn meestal erg zwak is.

Bij magnetische velden ligt dat anders. Muren houden die veel minder tegen. Ook hier speelt afstand echter een belangrijke rol: hoe verder je van de geleiders verwijderd bent, hoe lager de blootstelling doorgaans wordt.

Voor volwassenen hebben onderzoekers tot nu toe geen overtuigend verband gevonden tussen wonen bij hoogspanningslijnen en gezondheidseffecten.

Bij kinderen blijft er wel een aandachtspunt

Bij kinderen is het verhaal minder eenvoudig. In bevolkingsonderzoek werd een statistisch verband vastgesteld tussen langdurige blootstelling aan een gemiddeld magnetisch veld van meer dan 0,4 microtesla en een hoger voorkomen van kinderleukemie.

Dat betekent niet dat aangetoond is dat hoogspanningslijnen kinderleukemie veroorzaken. Onderzoek op onder meer cellen en proefdieren heeft een oorzakelijk verband niet kunnen bevestigen. De onzekerheid is wel voldoende om voorzichtig te blijven.

Daarom past Vlaanderen het voorzorgsprincipe toe. Bij nieuwe projecten probeert men zoveel mogelijk situaties te vermijden waarbij kinderen langdurig worden blootgesteld aan meer dan 0,4 microtesla. Dat speelt bijvoorbeeld een rol bij woningen, scholen en kinderopvang.

Hoe dicht bij een hoogspanningslijn is te dicht?

Daar bestaat geen simpele afstand voor die voor iedere lijn geldt. Het magnetische veld hangt niet alleen af van het aantal meters tussen je woning en de kabels. Ook de hoeveelheid elektriciteit die door de lijn stroomt, de spanning, de hoogte van de geleiders, het type verbinding en de opstelling ervan spelen mee.

De FOD Volksgezondheid gebruikt wel afstanden als indicatie voor de zone waar het magnetische veld gemiddeld boven 0,4 microtesla kan liggen. Bij bovengrondse verbindingen gaat het bijvoorbeeld om ongeveer 45 meter bij 150 kV, 60 meter bij 220 kV en 100 meter bij 380 kV. Dat zijn geen algemene gevarenzones waar wonen verboden is. Het zijn afstanden die helpen om langdurige blootstelling te beoordelen.

Een huis dat op 50 meter van de ene hoogspanningslijn staat, kan daardoor een andere blootstelling hebben dan een woning op dezelfde afstand van een andere verbinding.

Wonen onder hoogspanningslijnen betekent dus niet dat je huis onveilig is

De brand in Vlezenbeek toont dat een defect uitzonderlijk zware gevolgen kan hebben. Daaruit kun je echter niet besluiten dat woningen bij hoogspanningslijnen voortdurend gevaar lopen doordat kabels kunnen afbreken.

Voor de dagelijkse gezondheidssituatie ligt de aandacht vooral bij langdurige blootstelling aan magnetische velden. Voor volwassenen zijn er momenteel geen gezondheidseffecten aangetoond. Bij kinderen blijft het statistische verband met kinderleukemie reden om voorzichtig om te gaan met langdurige blootstelling boven 0,4 microtesla.