Waarom de lage werkzaamheidsgraad in Wallonië en Brussel alle Belgen geld kost

Grote verschillen in de werkzaamheidsgraad tussen de gewesten

De cijfers tonen hoe groot de verschillen op de Belgische arbeidsmarkt zijn. In Vlaanderen bedraagt de werkzaamheidsgraad bij de 20- tot 64-jarigen 77 procent. In Wallonië ligt dat percentage op 67 procent en in Brussel op slechts 63 procent. Het gaat om het aandeel mensen in die leeftijdsgroep dat daadwerkelijk aan het werk is.

Econoom Peter De Keyzer wees in het televisieprogramma De Afspraak op de gevolgen van die verschillen. "Er werken te weinig mensen in dit land. Er zijn te weinig mensen die bijdragen en te veel mensen die leven van een uitkering of van steun", stelde hij.

Volgens De Keyzer zou België ongeveer 300.000 extra werkenden tellen als Wallonië en Brussel dezelfde werkzaamheidsgraad zouden bereiken als Vlaanderen. Dat zou niet alleen meer mensen een inkomen uit arbeid opleveren, maar ook de overheidsfinanciën versterken. Meer werkenden betalen immers doorgaans meer belastingen en sociale bijdragen, terwijl de overheid mogelijk minder moet uitgeven aan bepaalde uitkeringen.

Het gaat daarbij om een hypothetisch scenario. De extra werkgelegenheid ontstaat niet automatisch doordat een regio een hoger percentage nastreeft. Daarvoor zijn onder meer voldoende vacatures, passende opleidingen, betaalbare kinderopvang en een betere aansluiting tussen werkzoekenden en werkgevers nodig.

Waarom meer werkenden de begroting kunnen ontlasten

De werkzaamheidsgraad is belangrijk omdat de overheid sterk afhankelijk is van inkomsten uit arbeid. Wie werkt, betaalt doorgaans personenbelasting en draagt via de sociale zekerheid bij aan de financiering van pensioenen, gezondheidszorg en andere sociale voorzieningen.

Wanneer meer mensen aan het werk gaan, kan de overheid dus langs verschillende kanten voordeel halen. De inkomsten uit belastingen en sociale bijdragen kunnen stijgen, terwijl bepaalde uitgaven voor sociale ondersteuning kunnen dalen. Bovendien kunnen extra werkenden bijdragen aan de economische groei en de productie van goederen en diensten.

CD&V-voorzitter Sammy Mahdi wees in de krant Het Laatste Nieuws eveneens op het belang van de regionale verschillen. "Momenteel werkt 72% van de Belgen, maar Vlaanderen trekt dat gemiddelde met 77% sterk naar boven. Bij elke procent meer, krijgt de overheid 2 miljard euro extra binnen", verklaarde hij. Dat bedrag maakt duidelijk hoe groot de mogelijke budgettaire impact van een hogere werkzaamheidsgraad is. 

Moet de regering-De Wever dan minder besparen of belastingen heffen?

De discussie over de werkzaamheidsgraad krijgt extra gewicht doordat de federale regering voor een moeilijke begrotingsopgave staat. De zoektocht naar miljardenbesparingen en bijkomende inkomsten roept de vraag op wie uiteindelijk de rekening zal betalen. Als de overheid onvoldoende inkomsten heeft om haar uitgaven te financieren, komen maatregelen zoals besparingen, hervormingen en mogelijke belastingverhogingen in beeld.

Volgens de redenering van De Keyzer en Mahdi kan een hogere werkzaamheidsgraad een deel van die druk verminderen. Als meer mensen een job vinden, groeit het aantal belastingbetalers en stijgen de inkomsten uit sociale bijdragen. Dat kan de nood aan andere maatregelen verkleinen. 

Meer mensen duurzaam aan het werk

De recentste cijfers van Statbel bevestigen de verschillen. In het tweede kwartaal bedroeg de werkzaamheidsgraad bij 20- tot 64-jarigen 77,3 procent in Vlaanderen, 67,6 procent in Wallonië en 64,7 procent in Brussel.

De uitdaging bestaat er dus in om meer mensen duurzaam aan het werk te krijgen. Dat vraagt zowel inspanningen van werkgevers en werkzoekenden als een beleid dat opleiding, begeleiding en financiële prikkels op elkaar afstemt.

Meer mensen aan het werk krijgen is daarmee niet alleen een kwestie van werkgelegenheid, maar ook van de betaalbaarheid van de Belgische sociale zekerheid en overheidsfinanciën. Hoe beter België erin slaagt het beschikbare arbeidspotentieel te benutten, hoe groter de kans dat de begroting minder zwaar op bijkomende besparingen en belastingen hoeft te steunen.