Bosbranden zijn in België steeds groter risico: vooral deze provincies zijn kwetsbaar

Aantal natuurbranden blijft stijgen

De recente bosbrand in het Franse Fontainebleau, ten zuiden van Parijs, en de natuurbrand op de Mechelse Heide in Limburg tonen volgens CERAC aan dat natuurbranden ook dichter bij huis een steeds groter probleem vormen. Op de Mechelse Heide ging onlangs ongeveer acht hectare vegetatie in vlammen op. Het is geen alleenstaand incident. Volgens CERAC werden er in 2026 al 71 natuurbranden geregistreerd in België, wat volgens de onderzoekers past binnen een stijgende trend die al enkele decennia zichtbaar is.

Klimaatverandering vergroot het risico

Volgens biowetenschapper Nils Bourland van CERAC is een goed inzicht in het verleden noodzakelijk om toekomstige risico's correct te kunnen inschatten. "Om de toekomst te begrijpen, moeten we het verleden kennen. Dat is van essentieel belang om op dit risico te anticiperen en de veerkracht van België te versterken."

Die kennis wordt momenteel verzameld via het onderzoeksproject BelFires, een samenwerking tussen CERAC, de Universiteit Gent en de Université de Liège. Het project onderzoekt hoe natuurbranden zich sinds het begin van de twintigste eeuw hebben ontwikkeld en hoe dat risico de komende jaren kan evolueren.

Volgens de onderzoekers zullen hogere temperaturen, ernstigere droogte en langere periodes met verhoogd brandgevaar ervoor zorgen dat natuurbranden binnen tien tot vijftien jaar een belangrijk klimaatrisico worden voor België.

Limburg en Antwerpen springen eruit

Opvallend is dat natuurbranden zich volgens de analyse niet vooral in Wallonië voordoen, zoals vaak wordt gedacht. Integendeel: het noorden van België blijkt gevoeliger voor natuurbranden. Vooral Limburg en Antwerpen worden het vaakst getroffen. De meeste branden ontstaan in open natuurgebieden zoals heide, weilanden, veengebieden en jonge bossen. Dergelijke vegetatie droogt tijdens warme en droge periodes sneller uit, waardoor vuur zich gemakkelijker kan verspreiden.

Meer dan 90 procent van de bosbranden ontstaat door menselijk gedrag

Uit de analyse blijkt dat klimaatverandering slechts één deel van het verhaal is. Volgens CERAC houdt meer dan 90 procent van de natuurbranden verband met menselijke activiteiten. Dat kan gaan om achteloos weggegooide sigaretten, barbecuevuur, kampvuren, landbouwactiviteiten of andere vormen van menselijke onvoorzichtigheid. Daardoor benadrukken de onderzoekers dat preventie minstens even belangrijk is als de aanpak van de klimaatverandering zelf.

Nieuw onderzoek moet brandgevaar beter voorspellen

CERAC werkt intussen verder aan een nieuw onderzoeksproject, Fire4BE, dat in 2027 van start moet gaan. Dat project wil veel nauwkeuriger voorspellen waar en wanneer natuurbranden in België kunnen ontstaan. Daarbij houden de onderzoekers rekening met verschillende factoren, zoals de aanwezige vegetatie, bodemtypes, reliëf en verschillende klimaatscenario's. Het doel is om de kans op natuurbranden voor de komende tien tot vijftien jaar beter in kaart te brengen. (Lees verder onder foto)

Gevolgen voor gezondheid en hulpdiensten

De onderzoekers kijken niet alleen naar het ontstaan van natuurbranden, maar ook naar de mogelijke impact op de samenleving. Zo zal Fire4BE onderzoeken welke gevolgen grote natuurbranden kunnen hebben voor de volksgezondheid, de kritieke infrastructuur en de werking van de hulpdiensten.

Volgens veiligheidsexpert Pieter Wynant van CERAC ligt een van de grootste uitdagingen bij meerdere gelijktijdige branden. "Als er op hetzelfde ogenblik op verschillende plaatsen branden ontstaan, zou dat de hulpdiensten, zoals de brandweer, onder grote druk kunnen zetten." Een dergelijke situatie zou de operationele capaciteit van de hulpdiensten aanzienlijk kunnen bemoeilijken.

België moet zich voorbereiden op een nieuw klimaatrisico

Met langere hittegolven, toenemende droogte en een groeiend aantal natuurbranden groeit de nood aan betere risicoanalyses, preventie en een aangepaste crisisaanpak. Volgens CERAC kunnen wetenschappelijk onderzoek en een betere voorbereiding helpen om de gevolgen van toekomstige natuurbranden zoveel mogelijk te beperken.