Interview. Droogte treft België steeds vaker: professor waarschuwt voor impact

Extreme droogte komt veel vaker voor dan vroeger

Een droge zomer hoeft op zich geen ramp te betekenen voor de natuur. Maar volgens professor Patrick Willems gespecialiseerd in hydrologie aan de KULeuven  moeten we vooral kijken naar de evolutie over een langere periode.

“Een droge zomer kan de natuur wel aan”, legt hij uit aan Redactie24. Toch blijkt uit de statistieken die hij en zijn collega's opstellen dat België de voorbije tien jaar al meerdere keren met extreme droogte te maken kreeg.

“We hebben de afgelopen tien jaar toch al voor de zevende keer een vrij extreme droogte meegemaakt. Zo'n extreme droogte deed zich vroeger maar eens om de twintig jaar of minder voor.” Dat verschil is volgens Willems belangrijk. Wanneer periodes van extreme droogte elkaar sneller opvolgen, krijgt de natuur minder tijd om te herstellen.

Bomen laten gevolgen van droogte al zien

Een opvallend gevolg van de droogte is volgens de professor deze zomer zichtbaar bij bomen. Sommige bomen begonnen opvallend vroeg hun bladeren te verliezen, terwijl dat normaal pas in de herfst gebeurt. “De droogte van de voorbije jaren heeft de bomen verzwakt waardoor ze minder diep geworteld zijn. Op die manier gaan ze ook sneller omvallen als het een keer hard waait of stormt.”

Volgens de expert zijn dat duidelijke signalen dat de natuur het steeds moeilijker krijgt. “De natuur begint duidelijk toch wel meer en meer te kreunen onder die droogte.”

Natuur kan in de toekomst verder verschralen

De verwachting is volgens de professor bovendien niet dat het probleem vanzelf verdwijnt. Door de klimaatverandering zullen droge periodes volgens de klimaatprognoses vaker voorkomen. “Misschien zullen ze af en toe ook nog langer of extremer zijn dan wat we nu hebben meegemaakt”, waarschuwt Willems.

Dat kan op termijn leiden tot een verschraling van natuur en vegetatie. Als de natuur vandaag al gevolgen ondervindt van droogte, kunnen die problemen volgens de professor in de toekomst verder toenemen.

Ook de gezondheid wordt getroffen door hitte en droogte

Droogte staat niet los van de hoge temperaturen die ermee gepaard kunnen gaan. En ook voor de mens zijn daar gevolgen aan verbonden. “We zijn natuurlijk als mens sterk afhankelijk van de natuur om ons heen”, zegt Willems. Vooral ouderen en andere kwetsbare mensen kunnen zwaar getroffen worden door langdurige hitte. De professor verwijst daarbij ook naar de hittegolf van juni, waarbij sprake was van aanzienlijke oversterfte. “Dat is toch iets dat we niet mogen vergeten.”

Voor de meeste mensen blijft de schade voorlopig beperkt

Voor wie thuis een tuin heeft, zijn de gevolgen wellicht herkenbaar. Een gazon dat volledig verdord is, ziet er weinig fraai uit, maar herstelt meestal wanneer er opnieuw voldoende regen valt. Ook regenwaterputten vormen deze zomer voor veel gezinnen een probleem. Wanneer die leeg raken, moeten mensen overschakelen op leidingwater.

“Al bij al valt de schade voor hen nog mee”, zegt Willems. De grotere gevolgen zijn volgens hem momenteel vooral zichtbaar in sectoren die sterk afhankelijk zijn van water.

Landbouw voelt de droogte wel degelijk

Voor landbouwers ligt de situatie anders. Gewassen hebben voldoende water nodig om goed te groeien en langdurige droogte kan dan ook rechtstreeks tot opbrengstverlies leiden. “Landbouwers hebben zoals ook bij de voorbije droge zomers ook nu weer toch redelijk wat landbouwschade”, vertelt Willems. Exacte ramingen zijn volgens hem nog moeilijk te maken, maar uit gesprekken met landbouwers komen wel duidelijke signalen.

“Ik hoor landbouwers zeggen dat bijvoorbeeld aardappelen of maïs toch wel snel 20 procent verlies hebben geleden. Bepaalde groenten gaan zelfs naar hogere verliespercentages.” Voor de landbouwsector kan een langdurige droogte daardoor een belangrijke economische impact hebben.

Ook scheepvaart kan hinder ondervinden

Niet alleen landbouw en natuur zijn afhankelijk van voldoende water. Ook de industrie kan de gevolgen van droogte voelen. Bij lage waterstanden wordt de scheepvaart immers beperkt. “In de industrie hebben we voorlopig een beetje verlies geleden door de beperking van de scheepvaart.”

In België bleef die impact relatief beperkt, maar een langere droogteperiode had grotere gevolgen kunnen hebben, bijvoorbeeld op belangrijke waterwegen zoals het Albertkanaal. In buurlanden waren de problemen al duidelijker zichtbaar zoals bijvoorbeeld langs de Rijn. Goederen moesten daar over de weg getransporteerd worden.

Het echte risico komt wanneer bepaalde drempels worden overschreden

Volgens Willems moeten we vooral voorkomen dat we de huidige situatie als een tijdelijk ongemak beschouwen. De grootste risico's ontstaan wanneer droogte langdurig aanhoudt en bepaalde kritische drempelwaarden worden overschreden. “De impact is momenteel nog beperkt, maar er is duidelijk een toenemende trend te zien.”

Wanneer zulke drempelwaarden worden overschreden, kan de impact volgens de professor plots veel groter worden. Dan kunnen strengere maatregelen nodig zijn en komt bijvoorbeeld ook de beschikbaarheid van drinkwater nadrukkelijker in beeld.

We moeten ons beter voorbereiden op droogte

De boodschap van professor Patrick Willems is daarom duidelijk: de huidige droogte veroorzaakt nog geen totale ontwrichting, maar de signalen mogen niet worden genegeerd. “Als we de klimaatprognoses bekijken, geven die aan dat we dit vaker gaan meemaken, en soms nog extremer dan dit. Dus we zitten toch met belangrijke risico's, die we niet zomaar uit het oog mogen verliezen en waarvoor we ons in de toekomst beter voor moeten wapenen.”